<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?> <?xml-stylesheet type="text/xsl" href="/static/taisho.xsl"?> <TEI xmlns:cb="http://www.cbeta.org/ns/1.0" xml:lang="lzh-Hans-HK" xml:id="X10n0260"> <teiHeader> <fileDesc> <titleStmt> <title>Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō, Electronic version, No. 260 圆觉经要解</title> <title xml:lang="zh-Hans">卍新纂大日本续藏经数位版, No. 260 圆觉经要解</title> <author>明 寂正要解</author> <respStmt> <resp>Electronic Version by</resp> <name>CBETA</name> </respStmt> </titleStmt> <editionStmt> <edition>XML TEI P5</edition> <respStmt xml:id="resp1"><resp>corrections</resp><name>AI</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp2"><resp>corrections</resp><name>CBETA</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp3"><resp>corrections</resp><name>CBETA.maha</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp4"><resp>corrections</resp><name>Xuzangjing</name></respStmt> </editionStmt> <extent>2卷</extent> <publicationStmt> <idno type="CBETA"> <idno type="canon">X</idno>.<idno type="vol">10</idno>.<idno type="no">260</idno> </idno> <distributor> <name>中华电子<persName>佛</persName>典协会 (CBETA)</name> <address> <addrLine><email>service@cbeta.org</email></addrLine> </address> </distributor> <availability> <p>Available for non-commercial use when distributed with this header intact.</p> </availability> <date>2024-07-18 21:29:46 +0800</date> </publicationStmt> <sourceDesc> <bibl> <title level="s">Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō</title> <title level="s" xml:lang="zh-Hans">卍新纂大日本续藏经</title> <title level="m" xml:lang="zh-Hans">圆觉经要解</title> </bibl> </sourceDesc> </fileDesc> <encodingDesc> <projectDesc> <p xml:lang="en" cb:type="ly">Input by CBETA, OCR by CBETA, Punctuated draft text as provided by GJ.cool AI auto punctuation engine</p> <p xml:lang="zh-Hans" cb:type="ly">CBETA 人工输入，CBETA 扫瞄辨识，古籍酷 AI 自动标点引擎提供新式标点初稿</p> </projectDesc> <editorialDecl> <punctuation resp="#resp1"><p>AI 标点</p></punctuation> </editorialDecl> <tagsDecl> <namespace name="http://www.tei-c.org/ns/1.0"> <tagUsage gi="rdg"> <listWit> <witness xml:id="wit.cbeta">【CB】</witness> <witness xml:id="wit.orig">【卍续】</witness> </listWit> </tagUsage> </namespace> </tagsDecl> <charDecl> <char xml:id="CB01926"> <charName>CBETA CHARACTER CB01926</charName> <mapping cb:dec="984966" type="PUA">U+F0786</mapping> <mapping type="normal_unicode">U+7070</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>灰</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[厂@火]</value></charProp></char> <char xml:id="CB05418"> <charName>CBETA CHARACTER CB05418</charName> <mapping cb:dec="988458" type="PUA">U+F152A</mapping> <mapping type="unicode">U+458D</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>虔</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[虔-文+ㄆ]</value></charProp></char> <char xml:id="CB15081"> <charName>CBETA CHARACTER CB15081</charName> <mapping cb:dec="998121" type="PUA">U+F3AE9</mapping> <mapping type="unicode">U+41FF</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>策</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[竺-二+束]</value></charProp></char> </charDecl> </encodingDesc> <profileDesc> <langUsage> <language ident="en">English</language> <language ident="zh-Hans">Chinese (Traditional)</language> </langUsage> </profileDesc> <revisionDesc> <change when="2013-05-20"> <name>CW</name><name>Ray Chou 周邦信</name>P4 to P5 conversion by p4top5a.py, intended for publication </change> <change when="2005-12-07T13:35:16"> Zhou Bang-Xin (ed.) Created initial TEI XML version with BASICX.BAT </change> </revisionDesc> </teiHeader> <text><body> <milestone unit="juan" n="1"/> <pb ed="X" xml:id="X10.0260.0543a" n="0543a"/> <lb ed="X" n="0543a01"/> <lb ed="X" n="0543a02"/><cb:div type="xu"><cb:mulu type="序" level="1">No. 260-A 大方廣圆觉修多罗了義经要解序</cb:mulu><head>No. 260-A <lb ed="X" n="0543a03"/><lb ed="R016" n="0211a01"/> 大方廣圆觉修多罗了義经要解序。</head> <lb ed="X" n="0543a04"/> <lb ed="X" n="0543a05"/><lb ed="R016" n="0211a02"/><p xml:id="pX10p0543a0501">昔<persName>婆伽婆</persName>入于神通大光明藏三昧正受时，上至诸 <lb ed="X" n="0543a06"/><lb ed="R016" n="0211a03"/><persName>佛</persName>菩萨，下及十二类生，乃至有无情等，同时俱入。自 <lb ed="X" n="0543a07"/><lb ed="R016" n="0211a04"/>昔至今，不起于座。就中无主无伴，離圣離凡，身心混 <lb ed="X" n="0543a08"/><lb ed="R016" n="0211a05"/>融，性相平等。良由十二大士瞥兴问端，<persName>如来</persName>據大圆 <lb ed="X" n="0543a09"/><lb ed="R016" n="0211a06"/>觉，纵其所问，廣说修证。尔时文殊菩萨首问<persName>如来</persName>本 <lb ed="X" n="0543a10"/><lb ed="R016" n="0211a07"/>起因地法行，及为菩萨远離诸病。<persName>世尊</persName>为答：皆依圆 <lb ed="X" n="0543a11"/><lb ed="R016" n="0211a08"/>照淸净觉相，永断无明，方成<persName>佛</persName>道。且使末世不堕邪 <lb ed="X" n="0543a12"/><lb ed="R016" n="0211a09"/>见者，一经之要，不出此三。是故大義所以先之也。普 <lb ed="X" n="0543a13"/><lb ed="R016" n="0211a10"/>贤菩萨致问：若彼众生知如幻者，身心亦幻，云何以 <lb ed="X" n="0543a14"/><lb ed="R016" n="0211a11"/>幻还修于幻等？<persName>如来</persName>为答：应当远離一切幻化虚妄 <lb ed="X" n="0543a15"/><lb ed="R016" n="0211a12"/>境界。幻虽以離，其未離者，复如何修而得开悟？故普 <lb ed="X" n="0543a16"/><lb ed="R016" n="0211a13"/>眼菩萨请问菩萨修行渐次。<persName>世尊</persName>为答：先依妙奢摩 <lb ed="X" n="0543a17"/><lb ed="R016" n="0211a14"/>他，坚持禁戒，安处徒众，宴坐静室，遍观四大，及与身 <lb ed="X" n="0543a18"/><lb ed="R016" n="0211a15"/>心，皆同幻化，便能显发无方淸净。依而决了，则幻灭 <lb ed="X" n="0543a19"/><lb ed="R016" n="0211a16"/>觉圆，了知众生本来成<persName>佛</persName>。当时虽得开悟，後世未免 <lb ed="X" n="0543a20"/><lb ed="R016" n="0211a17"/>疑情。故<name role="" type="person">金刚藏菩萨</name>请问：承上本来成<persName>佛</persName>示之，何故 <lb ed="X" n="0543a21"/><lb ed="R016" n="0211a18"/>後有一切无明？若诸无明，众生本有，何因缘故，<persName>如来</persName> <lb ed="X" n="0543a22"/><lb ed="R016" n="0211b01"/>开示本来成<persName>佛</persName>？扣此三疑，于是请决。<persName>如来</persName>以示先断 <lb ed="X" n="0543a23"/><lb ed="R016" n="0211b02"/>轮迴根本，如是分别，多诸巧见，非为正问。故次弥勒 <lb ed="X" n="0543a24"/><lb ed="R016" n="0211b03"/>菩萨复问所以当断轮迴之说，<persName>佛</persName>乃示之欲脱生死， <pb ed="X" xml:id="X10.0260.0543b" n="0543b"/> <lb ed="X" n="0543b01"/><lb ed="R016" n="0211b04"/>免诸轮迴，及除爱渴，由本贪欲，显出五性差别不等。故 <lb ed="X" n="0543b02"/><lb ed="R016" n="0211b05"/>淸净慧菩萨复疑：请问圆满觉性一切众生，及诸菩 <lb ed="X" n="0543b03"/><lb ed="R016" n="0211b06"/>萨<persName>如来</persName>，所证所得，云何差别？<persName>世尊</persName>答之：未能除灭一 <lb ed="X" n="0543b04"/><lb ed="R016" n="0211b07"/>切幻化，于灭未灭妄功用中，便显差别。若得<persName>如来</persName>寂 <lb ed="X" n="0543b05"/><lb ed="R016" n="0211b08"/>灭随顺，实无寂灭及寂灭者。威德自在菩萨请问：一 <lb ed="X" n="0543b06"/><lb ed="R016" n="0211b09"/>切方便渐次，总有幾种？<persName>世尊</persName>答之：妙奢摩他，三摩波 <lb ed="X" n="0543b07"/><lb ed="R016" n="0211b10"/>提，寂灭禅那，如是进修。然而观门虽三，其修不定。故 <lb ed="X" n="0543b08"/><lb ed="R016" n="0211b11"/>次辩音菩萨致问：于圆觉门，有幾修者？<persName>如来</persName>为答：二 <lb ed="X" n="0543b09"/><lb ed="R016" n="0211b12"/>十五轮，随機修入，必得成就。或修而未入，则染汚之 <lb ed="X" n="0543b10"/><lb ed="R016" n="0211b13"/>所蔽也。以故净诸业障菩萨请问：蹑上本性淸净，因 <lb ed="X" n="0543b11"/><lb ed="R016" n="0211b14"/>何染汚，使之不入？<persName>佛</persName>答：认四顚倒为实我体，由此便 <lb ed="X" n="0543b12"/><lb ed="R016" n="0211b15"/>生憎爱二境。汝等但当精勤降伏烦恼，起大勇猛，未 <lb ed="X" n="0543b13"/><lb ed="R016" n="0211b16"/>得令得，未断令断。<persName>佛</persName>说是人渐次成就，求善知识，不 <lb ed="X" n="0543b14"/><lb ed="R016" n="0211b17"/>堕邪见。故<name role="" type="person">普觉菩萨</name>致问，求何等人，依何等法，行何 <lb ed="X" n="0543b15"/><lb ed="R016" n="0211b18"/>等行，除去何病，云何发心，不堕邪见。<persName>世尊</persName>将收，玄唱 <lb ed="X" n="0543b16"/><lb ed="R016" n="0212a01"/>开示，作止任灭，均名是病，即病一言，取舍俱夺，苟知 <lb ed="X" n="0543b17"/><lb ed="R016" n="0212a02"/>纵而不知夺，混圆觉于问答之场，或知夺而不知纵， <lb ed="X" n="0543b18"/><lb ed="R016" n="0212a03"/>堕圆觉于泯默之地，当知纵亦药也，夺亦药也，即其 <lb ed="X" n="0543b19"/><lb ed="R016" n="0212a04"/>纵之之药，治三毒四倒之正病，以其夺之之药，治作 <lb ed="X" n="0543b20"/><lb ed="R016" n="0212a05"/>止任灭之助病，当知作止任灭之药病，非<persName>如来</persName>洞鉴， <lb ed="X" n="0543b21"/><lb ed="R016" n="0212a06"/>则孰能指也。圆觉菩萨，犹恐末世众生，根钝障重，必 <lb ed="X" n="0543b22"/><lb ed="R016" n="0212a07"/>须克念，加其<g ref="#CB15081">策</g>修，褈复请问，<persName>如来</persName>为说三期进修，求 <lb ed="X" n="0543b23"/><lb ed="R016" n="0212a08"/>哀<anchor xml:id="nkr_note_add_0543b2301" n="0543b2301"/><anchor xml:id="beg0543b2301" n="0543b2301"/>忏<anchor xml:id="end0543b2301"/>悔，复以三观加行，随学一事，勤修习之，只<persName>佛</persName>事 <lb ed="X" n="0543b24"/><lb ed="R016" n="0212a09"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0543b2401" n="0543b2401"/><anchor xml:id="beg0543b2401" n="0543b2401"/>已<anchor xml:id="end0543b2401"/>周，行解之要，至此备矣。于是贤善首菩萨，欲使廣 <pb ed="X" xml:id="X10.0260.0543c" n="0543c"/> <lb ed="X" n="0543c01"/><lb ed="R016" n="0212a10"/>益他方，远霑来世，复于最後四问，为资末世，普皆饶 <lb ed="X" n="0543c02"/><lb ed="R016" n="0212a11"/>益，因行之中，无不成<persName>佛</persName>，行解问明，至此毕矣。如上世 <lb ed="X" n="0543c03"/><lb ed="R016" n="0212a12"/>尊菩萨问答之本怀，为新发意及末世等，破其妄执， <lb ed="X" n="0543c04"/><lb ed="R016" n="0212a13"/>使其了解，别无他说，于经文中，或翻译之失，或传写 <lb ed="X" n="0543c05"/><lb ed="R016" n="0212a14"/>之讹，或義解不通，当以理遣，不必滞于微瑕，而乖大 <lb ed="X" n="0543c06"/><lb ed="R016" n="0212a15"/>義，盖悲愿弘深，痛心之切也。</p> <lb ed="X" n="0543c07"/><lb ed="R016" n="0212a16"/> <lb ed="X" n="0543c08"/><lb ed="R016" n="0212a17"/><p xml:id="pX10p0543c0801">大明万历丁巳<persName>佛</persName>成道日武林释寂正书</p></cb:div> <lb ed="X" n="0543c09"/> <lb ed="X" n="0543c10"/> <lb ed="X" n="0543c11"/> <lb ed="X" n="0543c12"/><cb:docNumber>No. 260</cb:docNumber> <lb ed="X" n="0543c13"/><lb ed="R016" n="0212b01"/><cb:juan fun="open" n="1"><cb:mulu type="卷" n="1"/><cb:jhead>大方廣圆觉修多罗了義经要解上</cb:jhead></cb:juan> <lb ed="X" n="0543c14"/> <lb ed="X" n="0543c15"/><lb ed="R016" n="0212b02"/><byline cb:type="other"><name role="" type="person">罽宾国</name>沙门<persName>佛陀</persName>多罗译</byline> <lb ed="X" n="0543c16"/><lb ed="R016" n="0212b03"/><byline cb:type="author">陆通律寺勤息寂正要解</byline> <lb ed="X" n="0543c17"/><lb ed="R016" n="0212b04"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">经题 译师 科分</cb:mulu><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0543c1701">上五字所诠，谓圆觉是法，大方廣是義。故文中标 <lb ed="X" n="0543c18"/><lb ed="R016" n="0212b05"/>结指陈，只言圆觉。下六字属能诠修多罗了義，是 <lb ed="X" n="0543c19"/><lb ed="R016" n="0212b06"/>歎教勝能。良以宗本体用，是法義之宏纲。诠旨功 <lb ed="X" n="0543c20"/><lb ed="R016" n="0212b07"/>能，了言象之皎镜。事周義尽，须建五名。简要标题， <lb ed="X" n="0543c21"/><lb ed="R016" n="0212b08"/>且存两号。大方廣是体相用，各有二异。大者当体 <lb ed="X" n="0543c22"/><lb ed="R016" n="0212b09"/>得名，常遍为義。常则竖通三世，遍则横该十方。谓 <lb ed="X" n="0543c23"/><lb ed="R016" n="0212b10"/>圆觉体无有边涯，绝诸分量，强名大也。意言此觉 <lb ed="X" n="0543c24"/><lb ed="R016" n="0212b11"/>有廣大義，有方圆義。谓体大而用廣，理方而用圆。 <pb ed="X" xml:id="X10.0260.0544a" n="0544a"/> <lb ed="X" n="0544a01"/><lb ed="R016" n="0212b12"/>方是正直不偏，圆乃无亏无缺。亦可大方是体，廣 <lb ed="X" n="0544a02"/><lb ed="R016" n="0212b13"/>圆为用。谓体大而正直不偏，用廣而圆满无缺。上 <lb ed="X" n="0544a03"/><lb ed="R016" n="0212b14"/>三字是别，圆字是总。明此圆觉，即是总别之德，具 <lb ed="X" n="0544a04"/><lb ed="R016" n="0212b15"/>彰法義之门，故名大方廣圆觉。後能诠修多罗三 <lb ed="X" n="0544a05"/><lb ed="R016" n="0212b16"/>字，总指诸经了義二字。歎此一经，是抉择究竟显 <lb ed="X" n="0544a06"/><lb ed="R016" n="0212b17"/>了之義，无过上也，故名修多罗了義经。</p> <lb ed="X" n="0544a07"/><lb ed="R016" n="0212b18"/><p xml:id="pX10p0544a0701"><name role="" type="person">罽宾</name>，梵语，亦云羯湿弥罗，北印度边鄙之名。此翻 <lb ed="X" n="0544a08"/><lb ed="R016" n="0213a01"/>贱种，本贱役人，自立君长故也。沙门，梵语，此翻勤 <lb ed="X" n="0544a09"/><lb ed="R016" n="0213a02"/>息。勤者，勤修戒定慧；息者，息灭贪嗔痴。<persName>佛陀</persName>多罗， <lb ed="X" n="0544a10"/><lb ed="R016" n="0213a03"/>梵语，唐言觉救。以长寿二年龙集癸巳，持梵本经 <lb ed="X" n="0544a11"/><lb ed="R016" n="0213a04"/>至神都东京<name role="" type="person">白马寺</name>，译成两卷。其度语、笔授、证義、 <lb ed="X" n="0544a12"/><lb ed="R016" n="0213a05"/>润文、诸德、廣评、大義、别录，总成一卷。同缘实相，约 <lb ed="X" n="0544a13"/><lb ed="R016" n="0213a06"/>行收機，大分三段，共十二章。初二章明圆顿行，中 <lb ed="X" n="0544a14"/><lb ed="R016" n="0213a07"/>四章明渐次行，後六章明不定行也。译之言易也， <lb ed="X" n="0544a15"/><lb ed="R016" n="0213a08"/>通也，梵为华耳。周制达四方，东方曰寄，西方曰狄 <lb ed="X" n="0544a16"/><lb ed="R016" n="0213a09"/>鞮，南方曰象，北方曰译。今翻西语曰译，由汉世多 <lb ed="X" n="0544a17"/><lb ed="R016" n="0213a10"/>事也。经文大分三段：始如是我闻至平等法会为 <lb ed="X" n="0544a18"/><lb ed="R016" n="0213a11"/>序分；于是<name role="" type="person">文殊师利</name>下至圆觉章为正宗分；于是 <lb ed="X" n="0544a19"/><lb ed="R016" n="0213a12"/>贤善首下讫经为流通分。</p></cb:div></cb:div><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">序分</cb:mulu><p xml:id="pX10p0544a1911" cb:place="inline">△初、序分者。若例诸经， <lb ed="X" n="0544a20"/><lb ed="R016" n="0213a13"/>必具通、别二序。今但通序，虽无发起可用，入定集 <lb ed="X" n="0544a21"/><lb ed="R016" n="0213a14"/>众兼之。以众集不徒然，必有异闻。故疏云：序中证 <lb ed="X" n="0544a22"/><lb ed="R016" n="0213a15"/>信，便是发起。谓<persName>佛</persName>入大光明藏正受时，上与一切 <lb ed="X" n="0544a23"/><lb ed="R016" n="0213a16"/>诸<persName>佛</persName>，下及菩萨众生，同住淸净觉地，现诸净土，皆 <lb ed="X" n="0544a24"/><lb ed="R016" n="0213a17"/>入三昧，同一<persName>佛</persName>境。以表因果无异，凡圣同源。发此 <pb ed="X" xml:id="X10.0260.0544b" n="0544b"/> <lb ed="X" n="0544b01"/><lb ed="R016" n="0213a18"/>经旨，趣如是耶？</p><p xml:id="pX10p0544b0107" cb:place="inline">△初、序分为四：初、指信闻法。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0544b02"/><lb ed="R016" n="0213b01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0544b0201">如是我闻：</p></cb:div> <lb ed="X" n="0544b03"/><lb ed="R016" n="0213b02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0544b0301">如是，指法之辞也。前此无说，而言如是者，逆指向 <lb ed="X" n="0544b04"/><lb ed="R016" n="0213b03"/>下所说之法言也。我者，结集者自称也。圣人<anchor xml:id="nkr_note_add_0544b0401" n="0544b0401"/><anchor xml:id="beg0544b0401" n="0544b0401"/>已<anchor xml:id="end0544b0401"/>知 <lb ed="X" n="0544b05"/><lb ed="R016" n="0213b04"/>无我，而为传法利生，故随世假称耳。恐疑者曰：此 <lb ed="X" n="0544b06"/><lb ed="R016" n="0213b05"/>所说法，为有所闻而说耶？为自撰其说耶？故结集 <lb ed="X" n="0544b07"/><lb ed="R016" n="0213b06"/>者曰：如是之法，我从<persName>佛</persName>闻，非自撰也。既从<persName>佛</persName>闻，则 <lb ed="X" n="0544b08"/><lb ed="R016" n="0213b07"/>群疑自消，诤端亦息矣。</p><p xml:id="pX10p0544b0810" cb:place="inline">二、时化主所在。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0544b09"/><lb ed="R016" n="0213b08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0544b0901">一时，<persName>婆伽婆</persName>！</p></cb:div> <lb ed="X" n="0544b10"/><lb ed="R016" n="0213b09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0544b1001">疑者曰：既从<persName>佛</persName>闻，<persName>佛</persName>昔说法必有方所，何处闻耶？ <lb ed="X" n="0544b11"/><lb ed="R016" n="0213b10"/>故此示之。一时者，機<anchor xml:id="nkr_note_orig_0544001" n="0544001"/>孰应会之时也。<persName>婆伽婆</persName>，主也， <lb ed="X" n="0544b12"/><lb ed="R016" n="0213b11"/><persName>如来</persName>之异号也。故涅槃云：能破烦恼名<persName>婆伽婆</persName>。</p> <lb ed="X" n="0544b13"/><lb ed="R016" n="0213b12"/><p xml:id="pX10p0544b1301">三，平等法会处。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0544b14"/><lb ed="R016" n="0213b13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0544b1401">入于神通大光明藏三昧正受。一切<persName>如来</persName>光严住持。 <lb ed="X" n="0544b15"/><lb ed="R016" n="0213b14"/>是诸众生淸净觉地。身心寂灭平等本际。圆满十方 <lb ed="X" n="0544b16"/><lb ed="R016" n="0213b15"/>不二随顺。于不二境现诸净土。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0544b17"/><lb ed="R016" n="0213b16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0544b1701">藏即宝性法界藏，起信心真如，是诸<persName>佛</persName>众生之本 <lb ed="X" n="0544b18"/><lb ed="R016" n="0213b17"/>源，神通光明之性体，尘沙德用幷蕴其中，百千通 <lb ed="X" n="0544b19"/><lb ed="R016" n="0213b18"/>光皆从斯起，故曰藏也。亦名法性土，亦名常寂光。 <lb ed="X" n="0544b20"/><lb ed="R016" n="0214a01"/>智与理冥，名为入矣。是以安住藏中，不受诸受，名 <lb ed="X" n="0544b21"/><lb ed="R016" n="0214a02"/>为正受。此经说处，即事而真，匪離娑婆，别论常寂。 <lb ed="X" n="0544b22"/><lb ed="R016" n="0214a03"/>为表正宗所谈，觉性平等，凡圣同源，横亘竖穷，不 <lb ed="X" n="0544b23"/><lb ed="R016" n="0214a04"/>思议一。然理不自显，从理垂教，教主身土，全境即 <lb ed="X" n="0544b24"/><lb ed="R016" n="0214a05"/>心，全心即境，故曰于不二境现诸净土。所现净土， <pb ed="X" xml:id="X10.0260.0544c" n="0544c"/> <lb ed="X" n="0544c01"/><lb ed="R016" n="0214a06"/>即说法处之通序也。</p><p xml:id="pX10p0544c0109" cb:place="inline">四，同闻众。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0544c02"/><lb ed="R016" n="0214a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0544c0201">与大菩萨摩诃萨十万人俱，其名曰：<name role="" type="person">文殊师利</name>菩萨、 <lb ed="X" n="0544c03"/><lb ed="R016" n="0214a08"/>普贤菩萨、普眼菩萨、<name role="" type="person">金刚藏菩萨</name>、弥勒菩萨、淸净慧 <lb ed="X" n="0544c04"/><lb ed="R016" n="0214a09"/>菩萨、威德自在菩萨、辩音菩萨、净诸业障菩萨、普觉 <lb ed="X" n="0544c05"/><lb ed="R016" n="0214a10"/>菩萨、圆觉菩萨、贤善首菩萨等而为上首，与诸眷属 <lb ed="X" n="0544c06"/><lb ed="R016" n="0214a11"/>皆入三昧，同住<persName>如来</persName>平等法会。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0544c07"/><lb ed="R016" n="0214a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0544c0701">初、标数列名；二、与诸下，同。<persName>佛</persName>入定菩萨等者，梵云 <lb ed="X" n="0544c08"/><lb ed="R016" n="0214a13"/>菩提，萨埵云。菩提翻觉，萨埵翻有情。摩诃，大也。此 <lb ed="X" n="0544c09"/><lb ed="R016" n="0214a14"/>有情信大法、解大義、发大心、趣大果、修大行、证大 <lb ed="X" n="0544c10"/><lb ed="R016" n="0214a15"/>道故也。<name role="" type="person">文殊师利</name>，此云妙首，亦云妙吉祥，表信解 <lb ed="X" n="0544c11"/><lb ed="R016" n="0214a16"/>之智故；亦云妙德，表证智故。文中本起因地，究竟 <lb ed="X" n="0544c12"/><lb ed="R016" n="0214a17"/>真妄，以成正解，成就信根故。普贤，略有三释：一、约 <lb ed="X" n="0544c13"/><lb ed="R016" n="0214a18"/>自体，体性周遍曰普，随缘成德曰贤；二、约诸位，曲 <lb ed="X" n="0544c14"/><lb ed="R016" n="0214b01"/>济无遗曰普，邻极亚圣曰贤；三、约当位，德无不周 <lb ed="X" n="0544c15"/><lb ed="R016" n="0214b02"/>曰普，调柔善顺曰贤。依此圆觉妙心，征幻法而明 <lb ed="X" n="0544c16"/><lb ed="R016" n="0214b03"/>正行故。普眼，由此法门，观身心无体、根尘识境、世 <lb ed="X" n="0544c17"/><lb ed="R016" n="0214b04"/>出世间、自他二身，一切淸净，周遍法界故。金刚藏， <lb ed="X" n="0544c18"/><lb ed="R016" n="0214b05"/>从喩得名。金刚坚而复利，坚则无物可壞，利则能 <lb ed="X" n="0544c19"/><lb ed="R016" n="0214b06"/>壞一切，所以诸魔不能侵，烦恼不能动。又能破诸 <lb ed="X" n="0544c20"/><lb ed="R016" n="0214b07"/>障，断人疑惑，即具无尽藏功德也。弥勒，此云慈氏。 <lb ed="X" n="0544c21"/><lb ed="R016" n="0214b08"/>慈有三种：生缘、法缘、无缘，以对三观。又从姓慈，名 <lb ed="X" n="0544c22"/><lb ed="R016" n="0214b09"/><name role="" type="person">阿逸多</name>，此是无勝。三观能净三惑，名淸净慧。以三 <lb ed="X" n="0544c23"/><lb ed="R016" n="0214b10"/>观能摧伏三障四魔，名威德自在。由三观获三陀 <lb ed="X" n="0544c24"/><lb ed="R016" n="0214b11"/>罗尼、四无碍辩，名辩音。三观对治三道，名净诸业 <pb ed="X" xml:id="X10.0260.0545a" n="0545a"/> <lb ed="X" n="0545a01"/><lb ed="R016" n="0214b12"/>障。三观遍观诸法，同归实际，名普觉。圆觉之名有 <lb ed="X" n="0545a02"/><lb ed="R016" n="0214b13"/>二意：一、前虽病尽，仍恐下根难入，又问三期道场， <lb ed="X" n="0545a03"/><lb ed="R016" n="0214b14"/>加行上中下三根，普入圆觉。二、最初标指，从本起 <lb ed="X" n="0545a04"/><lb ed="R016" n="0214b15"/>至末，显義<anchor xml:id="nkr_note_add_0545a0401" n="0545a0401"/><anchor xml:id="beg0545a0401" n="0545a0401"/>已<anchor xml:id="end0545a0401"/>周，还归圆觉。贤善首者，贤则亚圣，善 <lb ed="X" n="0545a05"/><lb ed="R016" n="0214b16"/>则顺理，首是头首，欲使万善齐兴，俱顺真理，教法 <lb ed="X" n="0545a06"/><lb ed="R016" n="0214b17"/>流通，是贤善首也。等有二義：一、所例，二、所馀。上首 <lb ed="X" n="0545a07"/><lb ed="R016" n="0214b18"/>为十万，标领同住平等法会，孰为其主，孰为其伴， <lb ed="X" n="0545a08"/><lb ed="R016" n="0215a01"/>孰为问者，孰为答者，无非遊戏大圆觉海也。今会 <lb ed="X" n="0545a09"/><lb ed="R016" n="0215a02"/>诸师，廣评三种，俱是大乘同缘实相，约行收機，以 <lb ed="X" n="0545a10"/><lb ed="R016" n="0215a03"/>渐不定。大分三段：初二章明圆顿行证，次四章明 <lb ed="X" n="0545a11"/><lb ed="R016" n="0215a04"/>渐次行证，後五章明不定行证。贤善首章，乃流通 <lb ed="X" n="0545a12"/><lb ed="R016" n="0215a05"/>分。初又二。</p></cb:div><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">正宗分</cb:mulu><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">文殊章</cb:mulu><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0545a1205" cb:place="inline">△初、文殊章正明圆顿行证二：初、请问 <lb ed="X" n="0545a13"/><lb ed="R016" n="0215a06"/>三：初、进问威仪。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0545a14"/><lb ed="R016" n="0215a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0545a1401">于是<name role="" type="person">文殊师利</name>菩萨，在大众中即从座起，顶礼<persName>佛</persName>足 <lb ed="X" n="0545a15"/><lb ed="R016" n="0215a08"/>右绕三迊，长跪叉手而白<persName>佛</persName>言：</p></cb:div> <lb ed="X" n="0545a16"/><lb ed="R016" n="0215a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0545a1601">于是二字者，蹑前之语显通序兼别求之，故下诸 <lb ed="X" n="0545a17"/><lb ed="R016" n="0215a10"/>章之初皆云于是也。即从座起等者，从法空之体 <lb ed="X" n="0545a18"/><lb ed="R016" n="0215a11"/>起悲济之用，以<anchor xml:id="nkr_note_add_0545a1801" n="0545a1801"/><anchor xml:id="beg0545a1801" n="0545a1801"/>己<anchor xml:id="end0545a1801"/>最勝之顶礼<persName>佛</persName>最卑之足，敬之 <lb ed="X" n="0545a19"/><lb ed="R016" n="0215a12"/>至也。右绕者，随顺之義，表顺觉性三迊敬<persName>佛</persName>一体 <lb ed="X" n="0545a20"/><lb ed="R016" n="0215a13"/>三宝也。长跪者，安危不易。叉手者，信解合体，心境 <lb ed="X" n="0545a21"/><lb ed="R016" n="0215a14"/>交参权实合也。</p><p xml:id="pX10p0545a2107" cb:place="inline">正述请问三：初、问<persName>如来</persName>因行；二、 <lb ed="X" n="0545a22"/><lb ed="R016" n="0215a15"/>问菩萨发心；三、问末世離见。初问<persName>如来</persName>因行。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0545a23"/><lb ed="R016" n="0215a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0545a2301">大悲<persName>世尊</persName>！愿为此会诸来法众，说于<persName>如来</persName>本起淸净 <lb ed="X" n="0545a24"/><lb ed="R016" n="0215a17"/>因地法行。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X10.0260.0545b" n="0545b"/> <lb ed="X" n="0545b01"/><lb ed="R016" n="0215a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0545b0101">果具万德，偏擧大悲，咨询法要，本为法众，故具足 <lb ed="X" n="0545b02"/><lb ed="R016" n="0215b01"/>十号，称世间尊，求证圆觉，故名法众。<persName>佛</persName>昔初发菩 <lb ed="X" n="0545b03"/><lb ed="R016" n="0215b02"/>提之心，圆照本源，染体悉净，依此造入无上觉城， <lb ed="X" n="0545b04"/><lb ed="R016" n="0215b03"/>故云本起淸净因地法行也。</p><p xml:id="pX10p0545b0412" cb:place="inline">二问菩萨发心。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0545b05"/><lb ed="R016" n="0215b04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0545b0501">及说菩萨，于大乘中，发淸净心，远離诸病。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0545b06"/><lb ed="R016" n="0215b05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0545b0601">大乘之体即是本觉，于觉悟中发菩提心，正念真 <lb ed="X" n="0545b07"/><lb ed="R016" n="0215b06"/>如，故云于圆觉中无取觉者。除彼我人一切诸相， <lb ed="X" n="0545b08"/><lb ed="R016" n="0215b07"/>若有我人等相，即非菩萨。三世诸<persName>佛</persName>皆从本觉因 <lb ed="X" n="0545b09"/><lb ed="R016" n="0215b08"/>地法行，远離诸病，病由何生？瞥尔取证，病体随生， <lb ed="X" n="0545b10"/><lb ed="R016" n="0215b09"/>都不发心，岂離诸病？一发心後，永不退转，不退转 <lb ed="X" n="0545b11"/><lb ed="R016" n="0215b10"/>故，诸魔不扰。夫大教发心，当信一切法唯心体具， <lb ed="X" n="0545b12"/><lb ed="R016" n="0215b11"/>全心发生，心、<persName>佛</persName>、众生三无差别，是则世事纷纭，即 <lb ed="X" n="0545b13"/><lb ed="R016" n="0215b12"/>大圆觉也。</p><p xml:id="pX10p0545b1305" cb:place="inline">三，问末世離见。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0545b14"/><lb ed="R016" n="0215b13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0545b1401">能使未来末世众生求大乘者，不堕邪见。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0545b15"/><lb ed="R016" n="0215b14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0545b1501"><persName>佛</persName>灭度後，正法千年，像法千年，末法万年，即为末 <lb ed="X" n="0545b16"/><lb ed="R016" n="0215b15"/>世。去圣遥远，深可悬忧。故显益中，偏垂结指。夫求 <lb ed="X" n="0545b17"/><lb ed="R016" n="0215b16"/>道者，必正其因。因若非真，果终不克。故若欲断无 <lb ed="X" n="0545b18"/><lb ed="R016" n="0215b17"/>明，成<persName>佛</persName>果，谁不由期正道乎？故使末世不堕邪见 <lb ed="X" n="0545b19"/><lb ed="R016" n="0215b18"/>也。</p><p xml:id="pX10p0545b1902" cb:place="inline">三三展虔诚。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0545b20"/><lb ed="R016" n="0216a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0545b2001">作是语<anchor xml:id="nkr_note_add_0545b2001" n="0545b2001"/><anchor xml:id="beg0545b2001" n="0545b2001"/>已<anchor xml:id="end0545b2001"/>，五体投地，如是三请，终而复始。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0545b21"/><lb ed="R016" n="0216a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0545b2101">正语而礼，威仪也。五体四肢及首，若唯一度，未展 <lb ed="X" n="0545b22"/><lb ed="R016" n="0216a03"/><g ref="#CB05418">虔</g>诚。若过于三，礼烦则乱。故三周终始，显示真心。 <lb ed="X" n="0545b23"/><lb ed="R016" n="0216a04"/><persName>佛</persName>虽以知，垂笵应尔。</p><p xml:id="pX10p0545b2309" cb:place="inline">二、<persName>佛</persName>答三：初、赞许。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0545b24"/><lb ed="R016" n="0216a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0545b2401">尔时，<persName>世尊</persName>告<name role="" type="person">文殊师利</name>菩萨言：善哉，善哉！善男子！汝 <pb ed="X" xml:id="X10.0260.0545c" n="0545c"/> <lb ed="X" n="0545c01"/><lb ed="R016" n="0216a06"/>等乃能为诸菩萨咨询<persName>如来</persName>因地法行，及为末世一 <lb ed="X" n="0545c02"/><lb ed="R016" n="0216a07"/>切众生求大乘者，得正住持不堕邪见。汝今谛听，当 <lb ed="X" n="0545c03"/><lb ed="R016" n="0216a08"/>为汝说。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0545c04"/><lb ed="R016" n="0216a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0545c0401">先赞後许，再言善哉者，善之至也。善男子者，顺理 <lb ed="X" n="0545c05"/><lb ed="R016" n="0216a10"/>曰：善男子！刚断汝等者，虽一人之言，言众人之意。 <lb ed="X" n="0545c06"/><lb ed="R016" n="0216a11"/>得正住持者，安心觉海，任持万行，诫令审谛，勿杂 <lb ed="X" n="0545c07"/><lb ed="R016" n="0216a12"/>于缘。</p><p xml:id="pX10p0545c0703" cb:place="inline">二、受旨。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0545c08"/><lb ed="R016" n="0216a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0545c0801">时<name role="" type="person">文殊师利</name>菩萨奉教欢喜，及诸大众默然而听。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0545c09"/><lb ed="R016" n="0216a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0545c0901">既蒙许说，愿乐欲闻，洁<anchor xml:id="nkr_note_add_0545c0901" n="0545c0901"/><anchor xml:id="beg0545c0901" n="0545c0901"/>己<anchor xml:id="end0545c0901"/>虚心，收视反听而寂然 <lb ed="X" n="0545c10"/><lb ed="R016" n="0216a15"/>也。赞许伫听之文。下十一段皆同此释。</p><p xml:id="pX10p0545c1016" cb:place="inline">三、正答 <lb ed="X" n="0545c11"/><lb ed="R016" n="0216a16"/>二：初、长行二：初、廣答。初问二：初、总示，二、别释。总示 <lb ed="X" n="0545c12"/><lb ed="R016" n="0216a17"/>中三義：初、标示二：初、依体立教。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0545c13"/><lb ed="R016" n="0216a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0545c1301">善男子！无上法王有大陀罗尼门，名为：圆觉，流出一 <lb ed="X" n="0545c14"/><lb ed="R016" n="0216b01"/>切淸净真如、菩提、涅槃及波罗蜜，教授菩萨。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0545c15"/><lb ed="R016" n="0216b02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0545c1501"><persName>如来</persName>于法自在更无有上。陀罗尼翻总持，谓圆觉 <lb ed="X" n="0545c16"/><lb ed="R016" n="0216b03"/>体中有尘沙德用，从本以来持之不失，故大即当 <lb ed="X" n="0545c17"/><lb ed="R016" n="0216b04"/>体。无边门者，出入義也。非别有法从中流出于外， <lb ed="X" n="0545c18"/><lb ed="R016" n="0216b05"/>但依圆觉妙性能通显示诸功德门无有穷尽，名 <lb ed="X" n="0545c19"/><lb ed="R016" n="0216b06"/>为流出一切淸净真如涅槃及波罗蜜，依之六度 <lb ed="X" n="0545c20"/><lb ed="R016" n="0216b07"/>万行能生物解，名为教授菩萨也。</p><p xml:id="pX10p0545c2014" cb:place="inline">二、照性断惑。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0545c21"/><lb ed="R016" n="0216b08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0545c2101">一切<persName>如来</persName>本起因地，皆依圆照淸净觉相，永断无明， <lb ed="X" n="0545c22"/><lb ed="R016" n="0216b09"/>方成<persName>佛</persName>道。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0545c23"/><lb ed="R016" n="0216b10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0545c2301">觉相，性也。圆照，修也。全性发修，以修契性，性非染 <lb ed="X" n="0545c24"/><lb ed="R016" n="0216b11"/>汚，故云淸净。无明体空，毕竟寂灭，故云永断。无明 <pb ed="X" xml:id="X10.0260.0546a" n="0546a"/> <lb ed="X" n="0546a01"/><lb ed="R016" n="0216b12"/>成道者，觉智遍满，一成一，切成一。<persName>佛</persName>既尔，十方诸 <lb ed="X" n="0546a02"/><lb ed="R016" n="0216b13"/><persName>佛</persName>咸皆然也。</p><p xml:id="pX10p0546a0206" cb:place="inline">二、别释三：初、委明惑相体虚二：初、 <lb ed="X" n="0546a03"/><lb ed="R016" n="0216b14"/>明惑相三：初、征。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0546a04"/><lb ed="R016" n="0216b15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0546a0401">云何无明？</p></cb:div> <lb ed="X" n="0546a05"/><lb ed="R016" n="0216b16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0546a0501">不了一法界，故名曰无明。有通别枝本，正使习气。 <lb ed="X" n="0546a06"/><lb ed="R016" n="0216b17"/>今约圆照，正断根本别惑。通别及二习，无不赅摄 <lb ed="X" n="0546a07"/><lb ed="R016" n="0216b18"/>也。</p><p xml:id="pX10p0546a0702" cb:place="inline">二、释二：初、标定。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0546a08"/><lb ed="R016" n="0217a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0546a0801">善男子！一切众生从无始来，种种顚倒，犹如迷人，四 <lb ed="X" n="0546a09"/><lb ed="R016" n="0217a02"/>方易处。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0546a10"/><lb ed="R016" n="0217a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0546a1001">法界众生未能契性，尽属一切，起无初相，故名无 <lb ed="X" n="0546a11"/><lb ed="R016" n="0217a04"/>始。以悟为迷，故名顚倒。情窦一凿，狂澜肆流，错乱 <lb ed="X" n="0546a12"/><lb ed="R016" n="0217a05"/>多途，计执非一，故云种种。今且按定其非，但云顚 <lb ed="X" n="0546a13"/><lb ed="R016" n="0217a06"/>倒，未显其相。倒有所执，顚则荒狂。如人乍至川原， <lb ed="X" n="0546a14"/><lb ed="R016" n="0217a07"/>或入聚落，忽然心惑，以东为西，既一方迷，馀方俱 <lb ed="X" n="0546a15"/><lb ed="R016" n="0217a08"/>转，忽然醒悟，还是旧方。返推此迷，了无始迹，无本 <lb ed="X" n="0546a16"/><lb ed="R016" n="0217a09"/>来处，无今去处，故云易处也。</p><p xml:id="pX10p0546a1612" cb:place="inline">二、释相二：初、法喩 <lb ed="X" n="0546a17"/><lb ed="R016" n="0217a10"/>示相。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0546a18"/><lb ed="R016" n="0217a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0546a1801">妄认四大为自身相，六尘缘影为自心相，譬彼病目 <lb ed="X" n="0546a19"/><lb ed="R016" n="0217a12"/>见空中华及第二月。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0546a20"/><lb ed="R016" n="0217a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0546a2001">四大和合，假名为身。缘虑之心，因尘故有，如影逐 <lb ed="X" n="0546a21"/><lb ed="R016" n="0217a14"/>形，故云缘影。众生不知圆觉妙心亘彻三际，周遍 <lb ed="X" n="0546a22"/><lb ed="R016" n="0217a15"/>刹尘，妄执身心，起诸结惑，如弃大海，认一浮沤。前 <lb ed="X" n="0546a23"/><lb ed="R016" n="0217a16"/>喩迷方，今譬华月。翳目所喩，即上顚倒。顚倒故执， <lb ed="X" n="0546a24"/><lb ed="R016" n="0217a17"/>由翳见华。文意法理，莫不如然。</p><p xml:id="pX10p0546a2413" cb:place="inline">二、即喩显迷。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X10.0260.0546b" n="0546b"/> <lb ed="X" n="0546b01"/><lb ed="R016" n="0217a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0546b0101">善男子，空实无华，病者妄执。由妄执故，非唯惑此虚 <lb ed="X" n="0546b02"/><lb ed="R016" n="0217b01"/>空自性，亦复迷彼实华生处。由此妄有轮转生死，故 <lb ed="X" n="0546b03"/><lb ed="R016" n="0217b02"/>名无明。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0546b04"/><lb ed="R016" n="0217b03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0546b0401">月喩例华，亦应云月实无二。捏者妄执经文影略， <lb ed="X" n="0546b05"/><lb ed="R016" n="0217b04"/>故不具之。既执华从空生，不知从翳而起。翳则实 <lb ed="X" n="0546b06"/><lb ed="R016" n="0217b05"/>是华生之处，非真实华。但怪空裡有华，不觉眼中 <lb ed="X" n="0546b07"/><lb ed="R016" n="0217b06"/>有翳。外嫌身心苦恼，不知内蓄迷情，故名无明。</p> <lb ed="X" n="0546b08"/><lb ed="R016" n="0217b07"/><p xml:id="pX10p0546b0801">二、显体虚三：初、标体虚。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0546b09"/><lb ed="R016" n="0217b08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0546b0901">善男子！此无明者非实有体。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0546b10"/><lb ed="R016" n="0217b09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0546b1001">善恶之性，本体元虚。</p><p xml:id="pX10p0546b1009" cb:place="inline">二、约喩显。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0546b11"/><lb ed="R016" n="0217b10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0546b1101">如梦中人梦时非无，及至于醒了无所得。如众空花 <lb ed="X" n="0546b12"/><lb ed="R016" n="0217b11"/>灭于虚空，不可说言有定灭处。何以故？无生处故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0546b13"/><lb ed="R016" n="0217b12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0546b1301">先约梦事，喩无明本空；次提空花，显梦无生灭，故 <lb ed="X" n="0546b14"/><lb ed="R016" n="0217b13"/>不可说言有定灭处。前據能见翳目，称实华生处； <lb ed="X" n="0546b15"/><lb ed="R016" n="0217b14"/>今约所对虚空，生灭叵得矣。何以故？无生虚故。</p> <lb ed="X" n="0546b16"/><lb ed="R016" n="0217b15"/><p xml:id="pX10p0546b1601">三，结流转。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0546b17"/><lb ed="R016" n="0217b16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0546b1701">一切众生于无生中妄见生灭，是故说名轮转生 <lb ed="X" n="0546b18"/><lb ed="R016" n="0217b17"/>死。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0546b19"/><lb ed="R016" n="0217b18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0546b1901">虽曰无生，由妄见故，说名轮转。</p><p xml:id="pX10p0546b1913" cb:place="inline">二、释圆照觉智 <lb ed="X" n="0546b20"/><lb ed="R016" n="0218a01"/>三：初、达妄本空。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0546b21"/><lb ed="R016" n="0218a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0546b2101">善男子，<persName>如来</persName>因地修圆觉者，知是空花即无轮转，亦 <lb ed="X" n="0546b22"/><lb ed="R016" n="0218a03"/>无身心受彼生死，非作故无，本性无故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0546b23"/><lb ed="R016" n="0218a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0546b2301">修圆觉者，牒前<persName>如来</persName>本起因地，皆依圆照淸净觉 <lb ed="X" n="0546b24"/><lb ed="R016" n="0218a05"/>相，即无轮转、无生死法也，亦无身心、无生死人也。 <pb ed="X" xml:id="X10.0260.0546c" n="0546c"/> <lb ed="X" n="0546c01"/><lb ed="R016" n="0218a06"/>既知空花，岂有轮转？还丹一粒，点铁成金；真理一 <lb ed="X" n="0546c02"/><lb ed="R016" n="0218a07"/>言，超凡成圣。外遗世界，内脱身心。不计身，身同虚 <lb ed="X" n="0546c03"/><lb ed="R016" n="0218a08"/>空；不计心，心同法界。非作故无，本性无故也。</p><p xml:id="pX10p0546c0318" cb:place="inline">二， <lb ed="X" n="0546c04"/><lb ed="R016" n="0218a09"/>结成妙观。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0546c05"/><lb ed="R016" n="0218a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0546c0501">彼知觉者犹如虚空，知虚空者即空花相，亦不可说 <lb ed="X" n="0546c06"/><lb ed="R016" n="0218a11"/>无知觉性有无俱遣，是则名为净觉随顺。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0546c07"/><lb ed="R016" n="0218a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0546c0701">知觉空者，泯彼能观，知能观空，亦空花相，如火之 <lb ed="X" n="0546c08"/><lb ed="R016" n="0218a13"/>木，然诸薪<anchor xml:id="nkr_note_add_0546c0801" n="0546c0801"/><anchor xml:id="beg0546c0801" n="0546c0801"/>已<anchor xml:id="end0546c0801"/>，亦复自然，此空观也。亦不可说无知 <lb ed="X" n="0546c09"/><lb ed="R016" n="0218a14"/>觉性，假观也。有无俱遣，中观也。言虽前後，用在一 <lb ed="X" n="0546c10"/><lb ed="R016" n="0218a15"/>心，言虑顿忘，故云净觉。觉智契理，故云随顺也。</p> <lb ed="X" n="0546c11"/><lb ed="R016" n="0218a16"/><p xml:id="pX10p0546c1101">三，征显所依觉体。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0546c12"/><lb ed="R016" n="0218a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0546c1201">何以故？虚空性故，常不动故，<persName>如来</persName>藏中无起灭故，无 <lb ed="X" n="0546c13"/><lb ed="R016" n="0218a18"/>知见故，如法界性究竟圆满遍十方故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0546c14"/><lb ed="R016" n="0218b01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0546c1401">前明妙观，必全境发。境若不显，观故无所依。是以 <lb ed="X" n="0546c15"/><lb ed="R016" n="0218b02"/>征显，令谛观一。又观是圆照，境即觉相。观若非觉， <lb ed="X" n="0546c16"/><lb ed="R016" n="0218b03"/>照不名圆。境若不圆，此相非觉。虚空性故，常不动 <lb ed="X" n="0546c17"/><lb ed="R016" n="0218b04"/>故，真谛也。真性如空，本来不动，<persName>如来</persName>藏中等，俗谛 <lb ed="X" n="0546c18"/><lb ed="R016" n="0218b05"/>也。体具诸法，淸净本然。生灭既忘，知见寧及？如法 <lb ed="X" n="0546c19"/><lb ed="R016" n="0218b06"/>界性等，中道也。究彻三际，圆遍十方。绝待难思，互 <lb ed="X" n="0546c20"/><lb ed="R016" n="0218b07"/>融互摄。是三即一，擧一即三。魔<persName>佛</persName>同途，依正何别？ <lb ed="X" n="0546c21"/><lb ed="R016" n="0218b08"/>前云有无俱遣，中观双遮。此曰究竟圆满，中谛双 <lb ed="X" n="0546c22"/><lb ed="R016" n="0218b09"/>照。观谛互显，遍十方故。</p><p xml:id="pX10p0546c2210" cb:place="inline">二、结酬三意。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0546c23"/><lb ed="R016" n="0218b10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0546c2301">是则名为因地法行。菩萨因此于大乘中发淸净心， <lb ed="X" n="0546c24"/><lb ed="R016" n="0218b11"/>末世众生依此修行不堕邪见。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X10.0260.0547a" n="0547a"/> <lb ed="X" n="0547a01"/><lb ed="R016" n="0218b12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0547a0101">上问有三，廣答因行而牒酬之，无馀蕴矣。二、重颂， <lb ed="X" n="0547a02"/><lb ed="R016" n="0218b13"/>非孤起偈也。或为钝根褈说，或为未来，或为增明 <lb ed="X" n="0547a03"/><lb ed="R016" n="0218b14"/>前说。凡言长行，偈颂相望，例有五对，谓有无、廣略、 <lb ed="X" n="0547a04"/><lb ed="R016" n="0218b15"/>離合、先後、隐显。今经问目皆长有偈无，答皆长廣 <lb ed="X" n="0547a05"/><lb ed="R016" n="0218b16"/>偈略，馀随相当，对文当指。</p><p xml:id="pX10p0547a0511" cb:place="inline">初标擧。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0547a06"/><lb ed="R016" n="0218b17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0547a0601">尔时，<persName>世尊</persName>欲褈宣此義，而说偈言：</p></cb:div> <lb ed="X" n="0547a07"/><lb ed="R016" n="0218b18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0547a0701">二、正颂二：初、颂廣答三：初、颂圆照觉智。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0547a08"/><lb ed="R016" n="0219a01"/><cb:div type="orig"><lg type="regular" xml:id="lgX10p0547a0801"><l>文殊汝当知，</l><l>一切诸<persName>如来</persName>，</l><l>从于本因地，</l> <lb ed="X" n="0547a09"/><lb ed="R016" n="0219a02"/><l>皆以智慧觉。</l></lg></cb:div> <lb ed="X" n="0547a10"/><lb ed="R016" n="0219a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0547a1001">二颂惑相体虚。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0547a11"/><lb ed="R016" n="0219a04"/><cb:div type="orig"><lg type="regular" xml:id="lgX10p0547a1101"><l>了达于无明，</l><l>知彼是空花，</l><l>即能免流转。</l> <lb ed="X" n="0547a12"/><lb ed="R016" n="0219a05"/><l>又如梦中人，</l><l>醒时不可得。</l></lg></cb:div> <lb ed="X" n="0547a13"/><lb ed="R016" n="0219a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0547a1301">长行先释无明，偈中先颂觉智，以智照惑，故言了 <lb ed="X" n="0547a14"/><lb ed="R016" n="0219a07"/>达。</p><p xml:id="pX10p0547a1402" cb:place="inline">三颂所依觉体。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0547a15"/><lb ed="R016" n="0219a08"/><cb:div type="orig"><lg type="regular" xml:id="lgX10p0547a1501"><l>觉者如虚空，</l><l>平等不动转，</l><l>觉遍十方界。</l> <lb ed="X" n="0547a16"/><lb ed="R016" n="0219a09"/><l>即得成<persName>佛</persName>道。</l><l>众幻灭无处，</l><l>成<anchor xml:id="nkr_note_orig_0547001" n="0547001"/><persName>佛</persName>亦无得，</l> <lb ed="X" n="0547a17"/><lb ed="R016" n="0219a10"/><l>本性圆满故。</l></lg></cb:div> <lb ed="X" n="0547a18"/><lb ed="R016" n="0219a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0547a1801">即得下二句，长先偈。後成道亦无得，长先偈。又如 <lb ed="X" n="0547a19"/><lb ed="R016" n="0219a12"/>梦中下四句，颂空也。觉遍下二句，颂假也。一<persName>佛</persName>成 <lb ed="X" n="0547a20"/><lb ed="R016" n="0219a13"/>道，法界无非此<persName>佛</persName>之依正，故云遍十方。众幻下三 <lb ed="X" n="0547a21"/><lb ed="R016" n="0219a14"/>句，颂中也。具乎遮照，众幻灭无处，遮空也。成道亦 <lb ed="X" n="0547a22"/><lb ed="R016" n="0219a15"/>无得，遮假也。本性圆满，故双照二边，无所缺减也。 <lb ed="X" n="0547a23"/><lb ed="R016" n="0219a16"/>问：下威德自在章方立三观，如何此中便具出之？ <lb ed="X" n="0547a24"/><lb ed="R016" n="0219a17"/>答：名出下文，義贯初後。</p><p xml:id="pX10p0547a2410" cb:place="inline">二、颂结酬。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X10.0260.0547b" n="0547b"/> <lb ed="X" n="0547b01"/><lb ed="R016" n="0219a18"/><cb:div type="orig"><lg type="regular" xml:id="lgX10p0547b0101"><l>菩萨于此中，</l><l>能发菩提心。</l><l>末世诸众生，</l> <lb ed="X" n="0547b02"/><lb ed="R016" n="0219b01"/><l>修此免邪见</l></lg></cb:div></cb:div> <lb ed="X" n="0547b03"/><lb ed="R016" n="0219b02"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">普贤章</cb:mulu></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0547b0301">△二普贤章。决疑的示顿相。圆顿法行，<anchor xml:id="nkr_note_add_0547b0301" n="0547b0301"/><anchor xml:id="beg0547b0301" n="0547b0301"/>已<anchor xml:id="end0547b0301"/>示宏纲。次 <lb ed="X" n="0547b04"/><lb ed="R016" n="0219b03"/>在斯章决疑令喜，分二：初、请问三：初、进问威仪。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0547b05"/><lb ed="R016" n="0219b04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0547b0501">于是，普贤菩萨在大众中即从座起，顶礼<persName>佛</persName>足，右绕 <lb ed="X" n="0547b06"/><lb ed="R016" n="0219b05"/>三迊，长跪叉手而白<persName>佛</persName>言：</p></cb:div> <lb ed="X" n="0547b07"/><lb ed="R016" n="0219b06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0547b0701">二、正述请问三：初、总问起。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0547b08"/><lb ed="R016" n="0219b07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0547b0801">大悲<persName>世尊</persName>！愿为此会诸菩萨众，及为末世一切众生 <lb ed="X" n="0547b09"/><lb ed="R016" n="0219b08"/>修大乘者，闻此圆觉淸净境界。云何修行？</p></cb:div> <lb ed="X" n="0547b10"/><lb ed="R016" n="0219b09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0547b1001">前明圆照觉相，永断无明，谛观体如，修证義足。今 <lb ed="X" n="0547b11"/><lb ed="R016" n="0219b10"/>复问云何修行者，但决馀疑，复疏初義耳。</p><p xml:id="pX10p0547b1117" cb:place="inline">二、别 <lb ed="X" n="0547b12"/><lb ed="R016" n="0219b11"/>征三难：初、难以幻还修于幻。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0547b13"/><lb ed="R016" n="0219b12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0547b1301"><persName>世尊</persName>！若彼众生知如幻者，身心亦幻，云何以幻还修 <lb ed="X" n="0547b14"/><lb ed="R016" n="0219b13"/>于幻？</p></cb:div> <lb ed="X" n="0547b15"/><lb ed="R016" n="0219b14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0547b1501">此问从前知是空花，即无轮转等文而来。意云：身 <lb ed="X" n="0547b16"/><lb ed="R016" n="0219b15"/>心既如幻，能知亦是幻，将幻还除幻，幻幻何穷尽？ <lb ed="X" n="0547b17"/><lb ed="R016" n="0219b16"/>幻者，如世间幻法，依草木等幻作人畜，宛似往来 <lb ed="X" n="0547b18"/><lb ed="R016" n="0219b17"/>动作之相，须臾法谢，还成草木。然教中五者：一、真 <lb ed="X" n="0547b19"/><lb ed="R016" n="0219b18"/>性；二、心识；三、依他起；四、我法即空；五、迷执我法。下 <lb ed="X" n="0547b20"/><lb ed="R016" n="0220a01"/>诸幻喩，皆仿此知。</p><p xml:id="pX10p0547b2008" cb:place="inline">二难幻灭，无修幻人。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0547b21"/><lb ed="R016" n="0220a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0547b2101">若诸幻性一切尽灭，则无有心，谁为修行？云何复说 <lb ed="X" n="0547b22"/><lb ed="R016" n="0220a03"/>修行如幻？</p></cb:div> <lb ed="X" n="0547b23"/><lb ed="R016" n="0220a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0547b2301">若以幻故一切皆空，能所总无，遣谁修习？</p><p xml:id="pX10p0547b2317" cb:place="inline">三难 <lb ed="X" n="0547b24"/><lb ed="R016" n="0220a05"/>不修，云何解脱？</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X10.0260.0547c" n="0547c"/> <lb ed="X" n="0547c01"/><lb ed="R016" n="0220a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0547c0101">若诸众生本不修行，于生死中常居幻化，曾不了知 <lb ed="X" n="0547c02"/><lb ed="R016" n="0220a07"/>如幻境界，令妄想心云何解脱？</p></cb:div> <lb ed="X" n="0547c03"/><lb ed="R016" n="0220a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0547c0301">众生正觉，理具情迷，若非全性起修，无从解脱。故 <lb ed="X" n="0547c04"/><lb ed="R016" n="0220a09"/>难虽三，意归修行而即一耶？</p><p xml:id="pX10p0547c0412" cb:place="inline">三、申问意。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0547c05"/><lb ed="R016" n="0220a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0547c0501">愿为末世一切众生，作何方便渐次修习，令诸众生 <lb ed="X" n="0547c06"/><lb ed="R016" n="0220a11"/>永離诸幻？</p></cb:div> <lb ed="X" n="0547c07"/><lb ed="R016" n="0220a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0547c0701">论云：若人唯念真如，不以方便，种种熏修，终无得 <lb ed="X" n="0547c08"/><lb ed="R016" n="0220a13"/>净。对于暂離，故言永離。谓初观一体，虽觉全真，後 <lb ed="X" n="0547c09"/><lb ed="R016" n="0220a14"/>遇八风，纷然起妄。行如穷子，解似电光，何法修之， <lb ed="X" n="0547c10"/><lb ed="R016" n="0220a15"/>永離诸病？</p><p xml:id="pX10p0547c1005" cb:place="inline">三三展<g ref="#CB05418">虔</g>诚。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0547c11"/><lb ed="R016" n="0220a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0547c1101">作是语<anchor xml:id="nkr_note_add_0547c1101" n="0547c1101"/><anchor xml:id="beg0547c1101" n="0547c1101"/>已<anchor xml:id="end0547c1101"/>，五体投地，如是三请，终而复始。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0547c12"/><lb ed="R016" n="0220a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0547c1201">二、<persName>佛</persName>答三：初、赞许。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0547c13"/><lb ed="R016" n="0220a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0547c1301">尔时，<persName>世尊</persName>告普贤菩萨言：善哉，善哉！善男子！汝等乃 <lb ed="X" n="0547c14"/><lb ed="R016" n="0220b01"/>能为诸菩萨及末世众生，修习菩萨如幻三昧，方便 <lb ed="X" n="0547c15"/><lb ed="R016" n="0220b02"/>渐次令诸众生得離诸幻。汝今谛听，当为汝说。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0547c16"/><lb ed="R016" n="0220b03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0547c1601">末世众生下，義有问于<persName>如来</persName>之句。</p><p xml:id="pX10p0547c1614" cb:place="inline">二、受旨。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0547c17"/><lb ed="R016" n="0220b04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0547c1701">时，普贤菩萨奉教欢喜，及诸大众默然而听。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0547c18"/><lb ed="R016" n="0220b05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0547c1801">三、正答二：初、长行三：初、略示所依。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0547c19"/><lb ed="R016" n="0220b06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0547c1901">善男子！一切众生种种幻化，皆生<persName>如来</persName>圆觉妙心。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0547c20"/><lb ed="R016" n="0220b07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0547c2001">故经云：知法常无性，<persName>佛</persName>种从缘起。故知九界实造， <lb ed="X" n="0547c21"/><lb ed="R016" n="0220b08"/><persName>佛</persName>界权施，皆圆觉性之所发现。诸大乘教，诠旨咸 <lb ed="X" n="0547c22"/><lb ed="R016" n="0220b09"/>然。故云：诸<persName>佛</persName>心内众生，心心作<persName>佛</persName>；众生心内诸<persName>佛</persName>， <lb ed="X" n="0547c23"/><lb ed="R016" n="0220b10"/>念念证真。一字法门，海墨书之不尽，幷由理具，方 <lb ed="X" n="0547c24"/><lb ed="R016" n="0220b11"/>可云为。</p><p xml:id="pX10p0547c2404" cb:place="inline">二、廣释前难二：初、明幻灭觉存。释前二 <pb ed="X" xml:id="X10.0260.0548a" n="0548a"/> <lb ed="X" n="0548a01"/><lb ed="R016" n="0220b12"/>难三：初、喩显。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0548a02"/><lb ed="R016" n="0220b13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0548a0201">犹如空花，从空而有，幻华虽灭，空性不壞。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0548a03"/><lb ed="R016" n="0220b14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0548a0301">上文云空本无花，病者妄执。今云华从空有者，欲 <lb ed="X" n="0548a04"/><lb ed="R016" n="0220b15"/>显华灭空存，故略于眼翳，径将华对空说。其实因 <lb ed="X" n="0548a05"/><lb ed="R016" n="0220b16"/>眼有翳，故见空中生花。应知病眼见空花时，其花 <lb ed="X" n="0548a06"/><lb ed="R016" n="0220b17"/>全体是空。翳除华灭，而虚空之体本无增减。性之 <lb ed="X" n="0548a07"/><lb ed="R016" n="0220b18"/>善恶，阐提与<persName>佛</persName>莫断纤毫。故云空性不壞。</p><p xml:id="pX10p0548a0717" cb:place="inline">二，说 <lb ed="X" n="0548a08"/><lb ed="R016" n="0221a01"/>法。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0548a09"/><lb ed="R016" n="0221a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0548a0901">众生幻心，还依幻灭，诸幻尽灭，觉心不动。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0548a10"/><lb ed="R016" n="0221a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0548a1001">上二句，释前初难。以幻修幻下二句，释前次难。幻 <lb ed="X" n="0548a11"/><lb ed="R016" n="0221a04"/>灭无心，既知幻从觉生，从真起妄，即识返迷归悟， <lb ed="X" n="0548a12"/><lb ed="R016" n="0221a05"/>全性起修，则以幻修幻，无可疑也。况觉性圆常，俱 <lb ed="X" n="0548a13"/><lb ed="R016" n="0221a06"/>体俱用，诸幻虽尽，不入断灭，则幻灭无心，谁为修 <lb ed="X" n="0548a14"/><lb ed="R016" n="0221a07"/>行？故难易自释，觉心不动也。</p><p xml:id="pX10p0548a1412" cb:place="inline">三、拂迹</p></cb:div> <lb ed="X" n="0548a15"/><lb ed="R016" n="0221a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0548a1501">依幻说觉亦名为幻，若说有觉犹未離幻，说无觉者 <lb ed="X" n="0548a16"/><lb ed="R016" n="0221a09"/>亦复如是，是故幻灭名为不动。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0548a17"/><lb ed="R016" n="0221a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0548a1701">依幻说觉，亦名为幻者，对幻说觉，犹属顺迷相待 <lb ed="X" n="0548a18"/><lb ed="R016" n="0221a11"/>之義。既涉言思，觉成不觉。学者应知，创心入道，对 <lb ed="X" n="0548a19"/><lb ed="R016" n="0221a12"/>境立观之日，须分幻觉。用观照境之时，真妄泯合。 <lb ed="X" n="0548a20"/><lb ed="R016" n="0221a13"/>若说有觉，犹未離幻者，未離见思也。说无觉者，亦 <lb ed="X" n="0548a21"/><lb ed="R016" n="0221a14"/>复如是者，未離尘沙也。是故幻灭者，二边心灭，即 <lb ed="X" n="0548a22"/><lb ed="R016" n="0221a15"/>断无明，中道得立。三观皆中，名为不动也。</p><p xml:id="pX10p0548a2217" cb:place="inline">二、约 <lb ed="X" n="0548a23"/><lb ed="R016" n="0221a16"/>劝修幻行释第三难三：初、法。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0548a24"/><lb ed="R016" n="0221a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0548a2401">善男子！一切菩萨及末世众生，应当远離一切幻化 <pb ed="X" xml:id="X10.0260.0548b" n="0548b"/> <lb ed="X" n="0548b01"/><lb ed="R016" n="0221a18"/>虚妄境界，由坚执持远離心故。心如幻者亦复远離， <lb ed="X" n="0548b02"/><lb ed="R016" n="0221b01"/>远離为幻亦复远離，離远離幻亦复远離，得无所離 <lb ed="X" n="0548b03"/><lb ed="R016" n="0221b02"/>即除诸幻。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0548b04"/><lb ed="R016" n="0221b03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0548b0401">離幻有四：一離诸幻之境，境为所離，智为能離。二 <lb ed="X" n="0548b05"/><lb ed="R016" n="0221b04"/>離離幻之心，由坚执有能離之智，此智亦幻，故曰 <lb ed="X" n="0548b06"/><lb ed="R016" n="0221b05"/>心如幻者，亦复远離。三遣離幻之離，離前能離，此 <lb ed="X" n="0548b07"/><lb ed="R016" n="0221b06"/>離亦幻，故云远離为幻，亦复远離。四遣離離之離， <lb ed="X" n="0548b08"/><lb ed="R016" n="0221b07"/>離前第三，此心亦幻，故曰離远離幻，亦复远離。此 <lb ed="X" n="0548b09"/><lb ed="R016" n="0221b08"/>之四番，皆是以幻修幻。列虽次第，修在一心，所谓 <lb ed="X" n="0548b10"/><lb ed="R016" n="0221b09"/>一念不生，前後际断。得无所離，即除诸幻者，结示 <lb ed="X" n="0548b11"/><lb ed="R016" n="0221b10"/>得体除幻。学者果能向幻觉未兆之前，<persName>如来</persName>未说 <lb ed="X" n="0548b12"/><lb ed="R016" n="0221b11"/>示处，体之照之，觉性本然，得无所離，则何德不显， <lb ed="X" n="0548b13"/><lb ed="R016" n="0221b12"/>何幻不除也。</p><p xml:id="pX10p0548b1306" cb:place="inline">二喩。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0548b14"/><lb ed="R016" n="0221b13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0548b1401">譬如钻火，两木相因，火出木尽，<g ref="#CB01926">灰</g>飞烟灭。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0548b15"/><lb ed="R016" n="0221b14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0548b1501">如有一段漧木，以一木燧钻之，火出还将，却烧二 <lb ed="X" n="0548b16"/><lb ed="R016" n="0221b15"/>木。木火既尽，烟自然灭。既成<g ref="#CB01926">灰</g>烬，任运飞散。木段 <lb ed="X" n="0548b17"/><lb ed="R016" n="0221b16"/>喩所修幻妄，木燧喩能修幻智，烟喩離，火喩遣。经 <lb ed="X" n="0548b18"/><lb ed="R016" n="0221b17"/>文圭峰云：先云<g ref="#CB01926">灰</g>飞，译者倒也。合是烟先灭，馀<g ref="#CB01926">灰</g> <lb ed="X" n="0548b19"/><lb ed="R016" n="0221b18"/>飞散。式师云：<g ref="#CB01926">灰</g>犹有实，烟最浮虚。亦不须责译文 <lb ed="X" n="0548b20"/><lb ed="R016" n="0222a01"/>之倒。但今谓约喩喩法，何须难喩也。</p><p xml:id="pX10p0548b2015" cb:place="inline">三合</p></cb:div> <lb ed="X" n="0548b21"/><lb ed="R016" n="0222a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0548b2101">以幻修幻，亦复如是。诸幻虽尽，不入断灭。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0548b22"/><lb ed="R016" n="0222a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0548b2201">上二句正合今劝修幻行，释第三难。擧初难之词 <lb ed="X" n="0548b23"/><lb ed="R016" n="0222a04"/>为合法者，盖问虽有三，意归修在一也。下二句重 <lb ed="X" n="0548b24"/><lb ed="R016" n="0222a05"/>结所依觉性常住，使修行永无疑<anchor xml:id="nkr_note_orig_0548001" n="0548001"/>纲。</p><p xml:id="pX10p0548b2415" cb:place="inline">三，顿相结 <pb ed="X" xml:id="X10.0260.0548c" n="0548c"/> <lb ed="X" n="0548c01"/><lb ed="R016" n="0222a06"/>酬。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0548c02"/><lb ed="R016" n="0222a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0548c0201">善男子！知幻即離，不作方便；離幻即觉，亦无渐次。一 <lb ed="X" n="0548c03"/><lb ed="R016" n="0222a08"/>切菩萨及末世众生依此修行，如是乃能永離诸幻。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0548c04"/><lb ed="R016" n="0222a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0548c0401">修圆观者，造境即中不段事禅方便，三观一心亦 <lb ed="X" n="0548c05"/><lb ed="R016" n="0222a10"/>无渐次。知幻即離，结妙境也；離幻即觉，结妙观也。 <lb ed="X" n="0548c06"/><lb ed="R016" n="0222a11"/>一切下，结酬前文所请作何方便渐次修习，故<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0548c07"/><lb ed="R016" n="0222a12"/>结答。不作方便亦无渐次，会通问文也。能知是幻 <lb ed="X" n="0548c08"/><lb ed="R016" n="0222a13"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0548c0801" n="0548c0801"/><anchor xml:id="beg0548c0801" n="0548c0801"/>已<anchor xml:id="end0548c0801"/>名为離，但得離幻即原是觉，更无阶级渐转为 <lb ed="X" n="0548c09"/><lb ed="R016" n="0222a14"/>觉。如人梦见身疮，问医求药，寤来既知是梦，更欲 <lb ed="X" n="0548c10"/><lb ed="R016" n="0222a15"/>作何方便？若待方便之渐離，即是实法，何名幻化？ <lb ed="X" n="0548c11"/><lb ed="R016" n="0222a16"/>若执实有，还是妄也。</p><p xml:id="pX10p0548c1109" cb:place="inline">二、重颂二：初、标擧。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0548c12"/><lb ed="R016" n="0222a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0548c1201">尔时，<persName>世尊</persName>欲褈宣此義，而说偈言：</p></cb:div> <lb ed="X" n="0548c13"/><lb ed="R016" n="0222a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0548c1301">二、颂四：初、颂所依觉体。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0548c14"/><lb ed="R016" n="0222b01"/><cb:div type="orig"><lg type="regular" xml:id="lgX10p0548c1401"><l>普贤汝当知，</l><l>一切诸众生，</l><l>无始幻无明，</l> <lb ed="X" n="0548c15"/><lb ed="R016" n="0222b02"/><l>皆从诸<persName>如来</persName>，</l><l>圆觉心建立。</l></lg></cb:div> <lb ed="X" n="0548c16"/><lb ed="R016" n="0222b03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0548c1601">无明之言，长无偈有。</p><p xml:id="pX10p0548c1609" cb:place="inline">二颂幻灭觉存。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0548c17"/><lb ed="R016" n="0222b04"/><cb:div type="orig"><lg type="regular" xml:id="lgX10p0548c1701"><l>犹如虚空花，</l><l>依空而有相，</l><l>空花若复灭，</l> <lb ed="X" n="0548c18"/><lb ed="R016" n="0222b05"/><l>虚空不动转，</l><l>幻从诸觉生，</l><l>幻灭觉圆满，</l> <lb ed="X" n="0548c19"/><lb ed="R016" n="0222b06"/><l>觉心不动故。</l></lg></cb:div> <lb ed="X" n="0548c20"/><lb ed="R016" n="0222b07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0548c2001">辗转拂迹，长有偈无。</p><p xml:id="pX10p0548c2009" cb:place="inline">三颂劝修幻行。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0548c21"/><lb ed="R016" n="0222b08"/><cb:div type="orig"><lg type="regular" xml:id="lgX10p0548c2101"><l>若彼诸菩萨，</l><l>及末世众生，</l><l>长<anchor xml:id="nkr_note_orig_0548002" n="0548002"/>应远離幻，</l> <lb ed="X" n="0548c22"/><lb ed="R016" n="0222b09"/><l>诸幻悉皆離，</l><l>如木中生火，</l><l>木尽火还灭。</l></lg></cb:div> <lb ed="X" n="0548c23"/><lb ed="R016" n="0222b10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0548c2301">合法之文，长有偈无？</p><p xml:id="pX10p0548c2309" cb:place="inline">四、颂结顿修相。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0548c24"/><lb ed="R016" n="0222b11"/><cb:div type="orig"><lg xml:id="lgX10p0548c2401"><l>觉即无渐次，</l><l>方便亦如是。</l></lg></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X10.0260.0549a" n="0549a"/> <lb ed="X" n="0549a01"/><lb ed="R016" n="0222b12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0549a0101">亦如是者，不作方便也。颂略结酬。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0549a02"/><lb ed="R016" n="0222b13"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">普眼章</cb:mulu><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0549a0201">△今普眼请云：演说菩萨修行渐次。答中具明戒、定、 <lb ed="X" n="0549a03"/><lb ed="R016" n="0222b14"/>观、慧。结酬又云：如是修行，如是渐次，所谓解圆行 <lb ed="X" n="0549a04"/><lb ed="R016" n="0222b15"/>次也。</p><p xml:id="pX10p0549a0403" cb:place="inline">于此分四：初、普眼章正明渐次行证二：初、 <lb ed="X" n="0549a05"/><lb ed="R016" n="0222b16"/>请问三：初、进威仪。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0549a06"/><lb ed="R016" n="0222b17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0549a0601">于是，普眼菩萨在大众中即从座起，顶礼<persName>佛</persName>足，右绕 <lb ed="X" n="0549a07"/><lb ed="R016" n="0222b18"/>三迊，长跪叉手而白<persName>佛</persName>言：</p></cb:div> <lb ed="X" n="0549a08"/><lb ed="R016" n="0223a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0549a0801">二、正述请问二：初、正请。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0549a09"/><lb ed="R016" n="0223a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0549a0901">大悲<persName>世尊</persName>！愿为此会诸菩萨众，及为末世一切众生， <lb ed="X" n="0549a10"/><lb ed="R016" n="0223a03"/>演说菩萨修行渐次。云何思惟？云何住持？众生未悟， <lb ed="X" n="0549a11"/><lb ed="R016" n="0223a04"/>作何方便普令开悟？</p></cb:div> <lb ed="X" n="0549a12"/><lb ed="R016" n="0223a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0549a1201">前闻顿行不依方便，恐渐次機，谓知即<anchor xml:id="nkr_note_add_0549a1201" n="0549a1201"/><anchor xml:id="beg0549a1201" n="0549a1201"/>已<anchor xml:id="end0549a1201"/>，都不假 <lb ed="X" n="0549a13"/><lb ed="R016" n="0223a06"/>修，故复请渐行，修戒、定、慧，开悟圆觉。云思惟者，繫 <lb ed="X" n="0549a14"/><lb ed="R016" n="0223a07"/>缘法界，达阴本空。云住持者，安心实相，不起妄念， <lb ed="X" n="0549a15"/><lb ed="R016" n="0223a08"/>禀戒习定，助成观慧，故云方便。</p><p xml:id="pX10p0549a1513" cb:place="inline">二、述意</p></cb:div> <lb ed="X" n="0549a16"/><lb ed="R016" n="0223a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0549a1601"><persName>世尊</persName>！若彼众生无正方便及正思惟，闻<persName>佛</persName><persName>如来</persName>说此 <lb ed="X" n="0549a17"/><lb ed="R016" n="0223a10"/>三昧，心生迷闷，即于圆觉不能悟入。愿兴慈悲，为我 <lb ed="X" n="0549a18"/><lb ed="R016" n="0223a11"/>等辈及末世众生假说方便。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0549a19"/><lb ed="R016" n="0223a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0549a1901">为迷闷者重扣所修，故略开悟住持，只言方便与 <lb ed="X" n="0549a20"/><lb ed="R016" n="0223a13"/>思惟耳。又假说方便者，上请六事无非出于善巧， <lb ed="X" n="0549a21"/><lb ed="R016" n="0223a14"/>故今结请只以方便兼之，于无修证中强言修证， <lb ed="X" n="0549a22"/><lb ed="R016" n="0223a15"/>故云假说方便也。</p><p xml:id="pX10p0549a2208" cb:place="inline">三三展<g ref="#CB05418">虔</g>诚。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0549a23"/><lb ed="R016" n="0223a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0549a2301">作是语<anchor xml:id="nkr_note_add_0549a2301" n="0549a2301"/><anchor xml:id="beg0549a2301" n="0549a2301"/>已<anchor xml:id="end0549a2301"/>，五体投地，如是三请，终而复始。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0549a24"/><lb ed="R016" n="0223a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0549a2401">二、<persName>佛</persName>答三：初、赞许。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X10.0260.0549b" n="0549b"/> <lb ed="X" n="0549b01"/><lb ed="R016" n="0223a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0549b0101">尔时，<persName>世尊</persName>告普眼菩萨言：善哉，善哉！善男子！汝等乃 <lb ed="X" n="0549b02"/><lb ed="R016" n="0223b01"/>能为诸菩萨及末世众生，问于<persName>如来</persName>修行渐次思惟 <lb ed="X" n="0549b03"/><lb ed="R016" n="0223b02"/>住持，乃至假说种种方便。汝今谛听，当为汝说。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0549b04"/><lb ed="R016" n="0223b03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0549b0401">二、受旨。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0549b05"/><lb ed="R016" n="0223b04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0549b0501">时，普眼菩萨奉教欢喜，及诸大众默然而听。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0549b06"/><lb ed="R016" n="0223b05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0549b0601">三、正答二：初、长行三：初、标意。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0549b07"/><lb ed="R016" n="0223b06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0549b0701">善男子！彼新学菩萨及末世众生，欲求<persName>如来</persName>净圆觉 <lb ed="X" n="0549b08"/><lb ed="R016" n="0223b07"/>心，应当正念远離诸幻。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0549b09"/><lb ed="R016" n="0223b08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0549b0901">夫净圆觉心，诸<persName>佛</persName>众生各各本具，今欲求者二边 <lb ed="X" n="0549b10"/><lb ed="R016" n="0223b09"/>皆中，故云正念。远離诸幻者，指前标後也。今谓只 <lb ed="X" n="0549b11"/><lb ed="R016" n="0223b10"/>是总标耳。正念即标戒定慧，诸幻即三学所離，汚 <lb ed="X" n="0549b12"/><lb ed="R016" n="0223b11"/>戒之瑕玷，障定之事性，迷理之惑也。</p><p xml:id="pX10p0549b1215" cb:place="inline">二、廣释二： <lb ed="X" n="0549b13"/><lb ed="R016" n="0223b12"/>初、戒定。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0549b14"/><lb ed="R016" n="0223b13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0549b1401">先依<persName>如来</persName>奢摩他行，坚持禁戒，安处徒众，宴坐静室。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0549b15"/><lb ed="R016" n="0223b14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0549b1501">奢摩他，翻止。止，定也。坚持禁戒，戒也。安处徒众，近 <lb ed="X" n="0549b16"/><lb ed="R016" n="0223b15"/>善友知识而生慧也。宴坐静室，即止息世缘。闲居 <lb ed="X" n="0549b17"/><lb ed="R016" n="0223b16"/>静处，诸缘世利而自然息<anchor xml:id="nkr_note_add_0549b1701" n="0549b1701"/><anchor xml:id="beg0549b1701" n="0549b1701"/>已<anchor xml:id="end0549b1701"/>。而欲明渐次行证，直 <lb ed="X" n="0549b18"/><lb ed="R016" n="0223b17"/>云戒定方便，助成观慧，三学相由，即答渐次之问 <lb ed="X" n="0549b19"/><lb ed="R016" n="0223b18"/>也。</p><p xml:id="pX10p0549b1902" cb:place="inline">初约四大，观身如幻。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0549b20"/><lb ed="R016" n="0224a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0549b2001">恒作是念：我今此身四大和合，所谓发毛爪齿、皮肉 <lb ed="X" n="0549b21"/><lb ed="R016" n="0224a02"/>筋骨、髓脑垢色，皆归于地；唾涕脓血、津液涎沫、痰泪 <lb ed="X" n="0549b22"/><lb ed="R016" n="0224a03"/>精气、大小便利，皆归于水；暖气归火；动转归风。四大 <lb ed="X" n="0549b23"/><lb ed="R016" n="0224a04"/>各離，今者妄身当在何处？即知此身毕竟无体，和合 <lb ed="X" n="0549b24"/><lb ed="R016" n="0224a05"/>为相，实同幻化。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X10.0260.0549c" n="0549c"/> <lb ed="X" n="0549c01"/><lb ed="R016" n="0224a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0549c0101">恒作是念者，意止观中不得暂捨。大论云：昔<persName>如来</persName> <lb ed="X" n="0549c02"/><lb ed="R016" n="0224a07"/>说四大无处不有，故名为大。各離者，从昔妄执四 <lb ed="X" n="0549c03"/><lb ed="R016" n="0224a08"/>大为身，约俗谛和合而言，今约真谛破之，故云各 <lb ed="X" n="0549c04"/><lb ed="R016" n="0224a09"/>離。此中应用不自他等四句推之，毕竟无体，故能 <lb ed="X" n="0549c05"/><lb ed="R016" n="0224a10"/>执情尽也。</p><p xml:id="pX10p0549c0505" cb:place="inline">二、约根尘观心寂灭二：初、根对心生。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0549c06"/><lb ed="R016" n="0224a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0549c0601">四缘假合妄有六根，六根四大中外合成，妄有缘气 <lb ed="X" n="0549c07"/><lb ed="R016" n="0224a12"/>于中积聚，似有缘相假名为心。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0549c08"/><lb ed="R016" n="0224a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0549c0801">身本无形，缘四大有，故名四缘。六根依身而具，一 <lb ed="X" n="0549c09"/><lb ed="R016" n="0224a14"/>往名中。四大从外而揽，一往名外。中外围空，而心 <lb ed="X" n="0549c10"/><lb ed="R016" n="0224a15"/>又在中间空处牢结，故云于中积聚。此缘即能缘 <lb ed="X" n="0549c11"/><lb ed="R016" n="0224a16"/>心也。不实如气，同上缘影，皆显体虚也。无体则无 <lb ed="X" n="0549c12"/><lb ed="R016" n="0224a17"/>相，又岂有名？故云假名为心也。</p><p xml:id="pX10p0549c1213" cb:place="inline">二、尘消心寂。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0549c13"/><lb ed="R016" n="0224a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0549c1301">善男子，此虚妄心若无六尘，则不能有四大分解无 <lb ed="X" n="0549c14"/><lb ed="R016" n="0224b01"/>尘可得，于中缘尘各归散灭，毕竟无有缘心可见。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0549c15"/><lb ed="R016" n="0224b02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0549c1501">若以从真起妄，无明生法为言，必先有不觉之心， <lb ed="X" n="0549c16"/><lb ed="R016" n="0224b03"/>方有根尘世界。今就日用核之，意显因境有心，无 <lb ed="X" n="0549c17"/><lb ed="R016" n="0224b04"/>尘则无心也。四大分解者，地性无坚，水性随流，风 <lb ed="X" n="0549c18"/><lb ed="R016" n="0224b05"/>性无碍，火性元虚。谓四大各归本性，毕竟无有缘 <lb ed="X" n="0549c19"/><lb ed="R016" n="0224b06"/>心可见也。</p><p xml:id="pX10p0549c1905" cb:place="inline">二，结成观相。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0549c20"/><lb ed="R016" n="0224b07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0549c2001">善男子！彼之众生幻身灭故，幻心亦灭；幻心灭故，幻 <lb ed="X" n="0549c21"/><lb ed="R016" n="0224b08"/>尘亦灭；幻尘灭故，幻灭亦灭；幻灭灭故，非幻不灭。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0549c22"/><lb ed="R016" n="0224b09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0549c2201">彼之众生，指前修观人也。前破身心及六尘境，故 <lb ed="X" n="0549c23"/><lb ed="R016" n="0224b10"/>此结云幻身灭等。灭谓寂灭，即空观也。幻尘灭故， <lb ed="X" n="0549c24"/><lb ed="R016" n="0224b11"/>幻灭亦灭者，生死既空，涅槃亦灭，假观也。後二句 <pb ed="X" xml:id="X10.0260.0550a" n="0550a"/> <lb ed="X" n="0550a01"/><lb ed="R016" n="0224b12"/>中道常住，所谓诸幻虽尽，不入断灭。然此观相，三 <lb ed="X" n="0550a02"/><lb ed="R016" n="0224b13"/>智一心，无惑不破，如大圆镜，明像宛然，常不虽故 <lb ed="X" n="0550a03"/><lb ed="R016" n="0224b14"/>也。</p><p xml:id="pX10p0550a0302" cb:place="inline">二、约喩显二：初、明幻灭观成二：初、喩。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0550a04"/><lb ed="R016" n="0224b15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0550a0401">譬如磨镜，垢尽明现。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0550a05"/><lb ed="R016" n="0224b16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0550a0501">夫镜性本明，非从外得，尘覆则隐，磨之则显，隐显 <lb ed="X" n="0550a06"/><lb ed="R016" n="0224b17"/>虽殊，明性不异。是以修观如磨智镜，身心顿忘，则 <lb ed="X" n="0550a07"/><lb ed="R016" n="0224b18"/>种智圆矣。</p><p xml:id="pX10p0550a0705" cb:place="inline">二合</p></cb:div> <lb ed="X" n="0550a08"/><lb ed="R016" n="0225a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0550a0801">善男子！当知身心皆为幻垢，垢相永灭，十方淸净。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0550a09"/><lb ed="R016" n="0225a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0550a0901">既以身心合幻垢，则人法二执，性之与相，皆属幻 <lb ed="X" n="0550a10"/><lb ed="R016" n="0225a03"/>垢。十方，乃十界也。淸净，乃本具觉性显现，合上非 <lb ed="X" n="0550a11"/><lb ed="R016" n="0225a04"/>幻不灭也。</p><p xml:id="pX10p0550a1105" cb:place="inline">二、诫迷真执妄二：初、喩。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0550a12"/><lb ed="R016" n="0225a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0550a1201">善男子！譬如淸净摩尼宝珠，映于五色随方各现，诸 <lb ed="X" n="0550a13"/><lb ed="R016" n="0225a06"/>愚痴者见彼摩尼实有五色。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0550a14"/><lb ed="R016" n="0225a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0550a1401">摩尼体性，本无五色，莹净绝瑕，都无色相。由性净 <lb ed="X" n="0550a15"/><lb ed="R016" n="0225a08"/>故，一切色相，对则现中，靑黄赤等五色，各各随方 <lb ed="X" n="0550a16"/><lb ed="R016" n="0225a09"/>而现。五色喩五道也，随方喩随业。愚人不了珠体， <lb ed="X" n="0550a17"/><lb ed="R016" n="0225a10"/>但见全是靑黄等。故花严云：凡夫见诸法，但随诸 <lb ed="X" n="0550a18"/><lb ed="R016" n="0225a11"/>相转，不了法无我，以是不见<persName>佛</persName>。</p><p xml:id="pX10p0550a1813" cb:place="inline">二、合二：初、正合 <lb ed="X" n="0550a19"/><lb ed="R016" n="0225a12"/>迷真。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0550a20"/><lb ed="R016" n="0225a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0550a2001">善男子！圆觉净性现于身心，随类各应。彼愚痴者说 <lb ed="X" n="0550a21"/><lb ed="R016" n="0225a14"/>净圆觉实有如是，身心自相亦复如是。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0550a22"/><lb ed="R016" n="0225a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0550a2201">随迷染之气类，应现而有也。亦复如是，乃合上喩 <lb ed="X" n="0550a23"/><lb ed="R016" n="0225a16"/>也。其犹结水为冰，讵可见冰而忘水也。</p><p xml:id="pX10p0550a2316" cb:place="inline">二、破迷 <lb ed="X" n="0550a24"/><lb ed="R016" n="0225a17"/>入理。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X10.0260.0550b" n="0550b"/> <lb ed="X" n="0550b01"/><lb ed="R016" n="0225a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0550b0101">由此不能远于幻化，是故我说身心幻垢对離幻垢 <lb ed="X" n="0550b02"/><lb ed="R016" n="0225b01"/>说名菩萨，垢尽对除即无对垢及说名者。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0550b03"/><lb ed="R016" n="0225b02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0550b0301">本以众生妄执幻化，故<persName>佛</persName>说云幻垢。众生依教離 <lb ed="X" n="0550b04"/><lb ed="R016" n="0225b03"/>垢，故复说名菩萨。所離之垢既无，对離之智何立 <lb ed="X" n="0550b05"/><lb ed="R016" n="0225b04"/>者字，贯通两句，谓对垢者菩萨也，说名者<persName>如来</persName>也。 <lb ed="X" n="0550b06"/><lb ed="R016" n="0225b05"/>既无对治之智，何有起智之人？深浅之执本无，何 <lb ed="X" n="0550b07"/><lb ed="R016" n="0225b06"/>有说教之者？故俱无也。</p><p xml:id="pX10p0550b0710" cb:place="inline">二、观成历法二：初、明证 <lb ed="X" n="0550b08"/><lb ed="R016" n="0225b07"/>理。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0550b09"/><lb ed="R016" n="0225b08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0550b0901">善男子！此菩萨及末世众生，证得诸幻灭影像故，尔 <lb ed="X" n="0550b10"/><lb ed="R016" n="0225b09"/>时便得无方淸净无边虚空觉所显发。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0550b11"/><lb ed="R016" n="0225b10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0550b1101">顿了实法假名性相等执，当体如幻，故云证得。达 <lb ed="X" n="0550b12"/><lb ed="R016" n="0225b11"/>缘影之心，见镜像之身本无，故名为灭。无方即无 <lb ed="X" n="0550b13"/><lb ed="R016" n="0225b12"/>方所，横遍也。无边即无边际，<anchor xml:id="nkr_note_orig_0550001" n="0550001"/>坚深也。由淸净故如 <lb ed="X" n="0550b14"/><lb ed="R016" n="0225b13"/>虚空，如虚空故得淸净。此乃觉体显发，正是开悟 <lb ed="X" n="0550b15"/><lb ed="R016" n="0225b14"/>之相所发之体也。</p><p xml:id="pX10p0550b1508" cb:place="inline">分二：初、别显真净四：初、世间 <lb ed="X" n="0550b16"/><lb ed="R016" n="0225b15"/>诸法四：初、根识。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0550b17"/><lb ed="R016" n="0225b16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0550b1701">觉圆明故显心淸净，心淸净故见尘淸净，见淸净故 <lb ed="X" n="0550b18"/><lb ed="R016" n="0225b17"/>眼根淸净，根淸净故眼识淸净，识淸净故闻尘淸净， <lb ed="X" n="0550b19"/><lb ed="R016" n="0225b18"/>闻淸净故耳根淸净，根淸净故耳识淸净，识淸净故 <lb ed="X" n="0550b20"/><lb ed="R016" n="0226a01"/>觉尘淸净；如是乃至鼻、舌、身、意亦复如是。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0550b21"/><lb ed="R016" n="0226a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0550b2101">淸净即空之异名，故大论云：毕竟空即毕竟淸净， <lb ed="X" n="0550b22"/><lb ed="R016" n="0226a03"/>以人谓空故言淸净。见尘者，不单说外色名尘，亦 <lb ed="X" n="0550b23"/><lb ed="R016" n="0226a04"/>不说根识名尘，根尘识三自有文故。此见尘体还 <lb ed="X" n="0550b24"/><lb ed="R016" n="0226a05"/>是我执之心，就取相生过而别立名。下皆牒见字， <pb ed="X" xml:id="X10.0260.0550c" n="0550c"/> <lb ed="X" n="0550c01"/><lb ed="R016" n="0226a06"/>不言尘者，足显即见是尘非外尘也。闻等亦然。</p> <lb ed="X" n="0550c02"/><lb ed="R016" n="0226a07"/><p xml:id="pX10p0550c0201">二六，尘。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0550c03"/><lb ed="R016" n="0226a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0550c0301">善男子！根淸净故色尘淸净，色淸净故声尘淸净，香、 <lb ed="X" n="0550c04"/><lb ed="R016" n="0226a09"/>味、触、法亦复如是。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0550c05"/><lb ed="R016" n="0226a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0550c0501">六皆名尘者，坌汚心识故。</p><p xml:id="pX10p0550c0511" cb:place="inline">三四，大。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0550c06"/><lb ed="R016" n="0226a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0550c0601">善男子！六尘淸净故地大淸净，地淸净故水大淸净， <lb ed="X" n="0550c07"/><lb ed="R016" n="0226a12"/>火大、风大亦复如是。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0550c08"/><lb ed="R016" n="0226a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0550c0801">四、总例</p></cb:div> <lb ed="X" n="0550c09"/><lb ed="R016" n="0226a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0550c0901">善男子！四大淸净故，十二处、十八界、二十五有淸净。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0550c10"/><lb ed="R016" n="0226a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0550c1001">上明根识及六尘净，今复擧十二处十八界者，以 <lb ed="X" n="0550c11"/><lb ed="R016" n="0226a16"/>阴入界随根开合，故重总例。</p><p xml:id="pX10p0550c1112" cb:place="inline">二，出世间法。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0550c12"/><lb ed="R016" n="0226a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0550c1201">彼淸净故，十力、四无所畏、四无碍智、<persName>佛</persName>十八不共法、 <lb ed="X" n="0550c13"/><lb ed="R016" n="0226a18"/>三十七助道品淸净，如是乃至八万四千陀罗尼门 <lb ed="X" n="0550c14"/><lb ed="R016" n="0226b01"/>一切淸净。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0550c15"/><lb ed="R016" n="0226b02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0550c1501">十力者，一知是处非处力、二业力、三定力、四根力、 <lb ed="X" n="0550c16"/><lb ed="R016" n="0226b03"/>五欲力、六性力、七至处道力、八宿命力、九天眼力、 <lb ed="X" n="0550c17"/><lb ed="R016" n="0226b04"/>十漏尽力。四无所畏者，一一切智、二漏尽、三说障 <lb ed="X" n="0550c18"/><lb ed="R016" n="0226b05"/>道、四说尽苦道。四无碍智者，一義、二法、三辞、四乐 <lb ed="X" n="0550c19"/><lb ed="R016" n="0226b06"/>说。十八不共法者，一身无失、二口无失、三念无失、 <lb ed="X" n="0550c20"/><lb ed="R016" n="0226b07"/>四无异想、五不定心、六无不知<anchor xml:id="nkr_note_add_0550c2001" n="0550c2001"/><anchor xml:id="beg0550c2001" n="0550c2001"/>已<anchor xml:id="end0550c2001"/>捨、七欲、八精进、 <lb ed="X" n="0550c21"/><lb ed="R016" n="0226b08"/>九念、十慧、十一解脱、十二解脱知见，上六皆云无 <lb ed="X" n="0550c22"/><lb ed="R016" n="0226b09"/>灭。十三至十五，身口意业随智慧行。十六至十八， <lb ed="X" n="0550c23"/><lb ed="R016" n="0226b10"/>以智慧知过去未来现在。三十七品者，此有七科： <lb ed="X" n="0550c24"/><lb ed="R016" n="0226b11"/>一四念处、二四正勤、三四如意足、四五根、五五力、 <pb ed="X" xml:id="X10.0260.0551a" n="0551a"/> <lb ed="X" n="0551a01"/><lb ed="R016" n="0226b12"/>六七觉支、七八正道。谓三四、二五、单七、隻八，总三 <lb ed="X" n="0551a02"/><lb ed="R016" n="0226b13"/>十七品也。如是乃至者，超越之辞。三身、四智、五眼、 <lb ed="X" n="0551a03"/><lb ed="R016" n="0226b14"/>六通等八万四千陀罗尼门，悉皆淸净也。</p><p xml:id="pX10p0551a0317" cb:place="inline">三，自 <lb ed="X" n="0551a04"/><lb ed="R016" n="0226b15"/>他正报。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0551a05"/><lb ed="R016" n="0226b16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0551a0501">善男子！一切实相性淸净故，一身淸净；一身淸净故， <lb ed="X" n="0551a06"/><lb ed="R016" n="0226b17"/>多身淸净；多身淸净故，如是乃至十方众生圆觉淸 <lb ed="X" n="0551a07"/><lb ed="R016" n="0226b18"/>净。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0551a08"/><lb ed="R016" n="0227a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0551a0801">论云：照色等空即名实相，实相本来自性淸净。诸 <lb ed="X" n="0551a09"/><lb ed="R016" n="0227a02"/>段淸净皆牒前文，唯此独指实相以为净之所以。 <lb ed="X" n="0551a10"/><lb ed="R016" n="0227a03"/>既于自身证实相理，亦见一切众生同一淸净实 <lb ed="X" n="0551a11"/><lb ed="R016" n="0227a04"/>相，以观一切众生不取于相同圆觉性耶？盖显彼 <lb ed="X" n="0551a12"/><lb ed="R016" n="0227a05"/>我一体，故十方亦应以十界释之，方与上圣下凡 <lb ed="X" n="0551a13"/><lb ed="R016" n="0227a06"/>淸净一致也。</p><p xml:id="pX10p0551a1306" cb:place="inline">四一，多依报。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0551a14"/><lb ed="R016" n="0227a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0551a1401">善男子！一世界淸净故，多世界淸净；多世界淸净故， <lb ed="X" n="0551a15"/><lb ed="R016" n="0227a08"/>如是乃至尽于虚空，圆裹三世，一切平等，淸净不动。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0551a16"/><lb ed="R016" n="0227a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0551a1601">国土净秽，皆由自心。众生劫烧，我土安稳。况乃心 <lb ed="X" n="0551a17"/><lb ed="R016" n="0227a10"/>宜觉性，识智无生，身土依真，染净俱泯，亘通法界， <lb ed="X" n="0551a18"/><lb ed="R016" n="0227a11"/>淸净湛然。圆谓圆遍虚空，裹谓含裹三世。三世者 <lb ed="X" n="0551a19"/><lb ed="R016" n="0227a12"/>竖极，虚空者横周，一切者横竖总赅，平等者本末 <lb ed="X" n="0551a20"/><lb ed="R016" n="0227a13"/>味同。淸净乃都结七段，不动者宜于一如耶。</p><p xml:id="pX10p0551a2018" cb:place="inline">二、 <lb ed="X" n="0551a21"/><lb ed="R016" n="0227a14"/>例明不动。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0551a22"/><lb ed="R016" n="0227a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0551a2201">善男子！虚空如是平等不动，当知觉性平等不动；四 <lb ed="X" n="0551a23"/><lb ed="R016" n="0227a16"/>大不动故，当知觉性平等不动；如是乃至八万四千 <lb ed="X" n="0551a24"/><lb ed="R016" n="0227a17"/>陀罗尼门平等不动，当知觉性平等不动。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X10.0260.0551b" n="0551b"/> <lb ed="X" n="0551b01"/><lb ed="R016" n="0227a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0551b0101">前历诸法别显淸净，今以不动例明诸法。四大总 <lb ed="X" n="0551b02"/><lb ed="R016" n="0227b01"/>世间，陀罗尼总出世间，虚空之言总赅依正及三 <lb ed="X" n="0551b03"/><lb ed="R016" n="0227b02"/>世也。经文避繁，略云乃至。下亦例此。十界因果，依 <lb ed="X" n="0551b04"/><lb ed="R016" n="0227b03"/>正色空，一切诸法，既皆全性而作，性本不动，法亦 <lb ed="X" n="0551b05"/><lb ed="R016" n="0227b04"/>同如矣。</p><p xml:id="pX10p0551b0504" cb:place="inline">二、俗谛二：初、体量遍满。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0551b06"/><lb ed="R016" n="0227b05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0551b0601">善男子！觉性遍满、淸净、不动、圆无际故，当知六根遍 <lb ed="X" n="0551b07"/><lb ed="R016" n="0227b06"/>满法界；根遍满故，当知六尘遍满法界；尘遍满故，当 <lb ed="X" n="0551b08"/><lb ed="R016" n="0227b07"/>知四大遍满法界，如是乃至陀罗尼门遍满法界。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0551b09"/><lb ed="R016" n="0227b08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0551b0901">觉性无际故遍满，性遍满故诸法遍也。</p><p xml:id="pX10p0551b0916" cb:place="inline">二，体德 <lb ed="X" n="0551b10"/><lb ed="R016" n="0227b09"/>无壞。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0551b11"/><lb ed="R016" n="0227b10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0551b1101">善男子！由彼妙觉性遍满故，根性、尘性无壞、无杂；根、 <lb ed="X" n="0551b12"/><lb ed="R016" n="0227b11"/>尘无壞故，如是乃至陀罗尼门无壞、无杂。如百千灯 <lb ed="X" n="0551b13"/><lb ed="R016" n="0227b12"/>光照一室，其光遍满，无壞、无杂。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0551b14"/><lb ed="R016" n="0227b13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0551b1401">根性尘性者，此指自性，非谓泯根摄尘，归于一性。 <lb ed="X" n="0551b15"/><lb ed="R016" n="0227b14"/>如百千灯等者，如一灯光<anchor xml:id="nkr_note_add_0551b1501" n="0551b1501"/><anchor xml:id="beg0551b1501" n="0551b1501"/>已<anchor xml:id="end0551b1501"/>满一室，更有一灯光 <lb ed="X" n="0551b16"/><lb ed="R016" n="0227b15"/>亦全满百千灯光，一一如是，各不相壞，亦不混杂。 <lb ed="X" n="0551b17"/><lb ed="R016" n="0227b16"/>室中之空，喩于法界。灯之光相，喩如根尘。谓一灯 <lb ed="X" n="0551b18"/><lb ed="R016" n="0227b17"/>光容多光相，即一光相遍多光中，故一一皆然，重 <lb ed="X" n="0551b19"/><lb ed="R016" n="0227b18"/>重无尽也。</p><p xml:id="pX10p0551b1905" cb:place="inline">三中谛三：初、亡憎爱。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0551b20"/><lb ed="R016" n="0228a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0551b2001">善男子！觉成就故，当知菩萨不与法缚、不求法脱、不 <lb ed="X" n="0551b21"/><lb ed="R016" n="0228a02"/>厌生死、不爱涅槃、不敬持戒、不憎毁禁、不重久习、不 <lb ed="X" n="0551b22"/><lb ed="R016" n="0228a03"/>轻初学。何以故？一切觉故。譬如眼光，晓了前境，其光 <lb ed="X" n="0551b23"/><lb ed="R016" n="0228a04"/>圆满，得无憎爱。何以故？光体无二，无憎爱故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0551b24"/><lb ed="R016" n="0228a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0551b2401">觉者，圆觉也。成就者，牒上开悟也。缚脱约惑，生死 <pb ed="X" xml:id="X10.0260.0551c" n="0551c"/> <lb ed="X" n="0551c01"/><lb ed="R016" n="0228a06"/>涅槃约报，持戒毁禁约业，久习<anchor xml:id="nkr_note_orig_0551001" n="0551001"/>切学约人，喩取能 <lb ed="X" n="0551c02"/><lb ed="R016" n="0228a07"/>照前境之眼光也。于四对法无勝劣心，同<persName>佛</persName>于三 <lb ed="X" n="0551c03"/><lb ed="R016" n="0228a08"/>念之境，同之所由，经自征释，云一切觉故。眼光者， <lb ed="X" n="0551c04"/><lb ed="R016" n="0228a09"/>光即眼识，现量所得，故无憎爱，所以光体无二故 <lb ed="X" n="0551c05"/><lb ed="R016" n="0228a10"/>也。</p><p xml:id="pX10p0551c0502" cb:place="inline">二，亡修证。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0551c06"/><lb ed="R016" n="0228a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0551c0601">善男子！此菩萨及末世众生，修习此心得成就者，于 <lb ed="X" n="0551c07"/><lb ed="R016" n="0228a12"/>此无修亦无成就，圆觉普照寂灭无二，于中百千万 <lb ed="X" n="0551c08"/><lb ed="R016" n="0228a13"/>亿阿僧祇不可说恒河沙诸<persName>佛</persName>世界，犹如空花乱起 <lb ed="X" n="0551c09"/><lb ed="R016" n="0228a14"/>乱灭，不即不離无缚无脱，始知众生本来成<persName>佛</persName>，生死 <lb ed="X" n="0551c10"/><lb ed="R016" n="0228a15"/>涅槃犹如昨梦。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0551c11"/><lb ed="R016" n="0228a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0551c1101">圆觉普照寂灭无二者，自心<anchor xml:id="nkr_note_add_0551c1101" n="0551c1101"/><anchor xml:id="beg0551c1101" n="0551c1101"/>已<anchor xml:id="end0551c1101"/>空，但有觉照，寧有 <lb ed="X" n="0551c12"/><lb ed="R016" n="0228a17"/>凡圣差别之二？冥一如之无心，即万动之恒寂，故 <lb ed="X" n="0551c13"/><lb ed="R016" n="0228a18"/>普照是用，寂灭是体，<persName>佛</persName>之所极，极于寂照也。诸<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0551c14"/><lb ed="R016" n="0228b01"/>世界者，百千万亿僧祇等数之河，一一河中一沙 <lb ed="X" n="0551c15"/><lb ed="R016" n="0228b02"/>一世界者，显世界之多矣。然尽虚空遍法界，所有 <lb ed="X" n="0551c16"/><lb ed="R016" n="0228b03"/>世界莫算其数，为欲引機造无边境，故假增积多 <lb ed="X" n="0551c17"/><lb ed="R016" n="0228b04"/>数尔。又净秽等土皆<persName>佛</persName>统之，故云<persName>佛</persName>世界。犹如空 <lb ed="X" n="0551c18"/><lb ed="R016" n="0228b05"/>华乱起乱灭者，缘无自性全体即真，一切世界皆 <lb ed="X" n="0551c19"/><lb ed="R016" n="0228b06"/>依妄念，念既刹那不住，界亦起灭不停。又成住壞 <lb ed="X" n="0551c20"/><lb ed="R016" n="0228b07"/>空虽各二十，增减世界无量无数，故观起灭缤纷。 <lb ed="X" n="0551c21"/><lb ed="R016" n="0228b08"/>不即不離无缚无脱者，文通上下，上则世界无净 <lb ed="X" n="0551c22"/><lb ed="R016" n="0228b09"/>秽故，下则众生本成<persName>佛</persName>故。始知等者，始知即始觉， <lb ed="X" n="0551c23"/><lb ed="R016" n="0228b10"/>本成即本觉，始之与本非二觉故，依正迷悟无非 <lb ed="X" n="0551c24"/><lb ed="R016" n="0228b11"/>一如，故喩空花及昨梦也。</p><p xml:id="pX10p0551c2411" cb:place="inline">三、亡能所</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X10.0260.0552a" n="0552a"/> <lb ed="X" n="0552a01"/><lb ed="R016" n="0228b12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0552a0101">善男子！如昨梦故，当知生死及与涅槃无起、无灭，无 <lb ed="X" n="0552a02"/><lb ed="R016" n="0228b13"/>来、无去。其所证者，无得、无失，无取、无捨；其能证者，无 <lb ed="X" n="0552a03"/><lb ed="R016" n="0228b14"/>作、无止，无任、无灭。于此证中无能、无所，毕竟无证亦 <lb ed="X" n="0552a04"/><lb ed="R016" n="0228b15"/>无证者，一切法性平等不壞。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0552a05"/><lb ed="R016" n="0228b16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0552a0501">迷时生死无起，涅槃无灭。悟时非灭却生死，发起 <lb ed="X" n="0552a06"/><lb ed="R016" n="0228b17"/>涅槃。称体而观，都无起灭。圣心无来，凡心无去。又 <lb ed="X" n="0552a07"/><lb ed="R016" n="0228b18"/>直而言，体无来去。所证之境，非得真失妄，捨粗取 <lb ed="X" n="0552a08"/><lb ed="R016" n="0229a01"/>妙。能证之心，都无分别，離于四病。故云毕竟无证， <lb ed="X" n="0552a09"/><lb ed="R016" n="0229a02"/>亦无证者。</p><p xml:id="pX10p0552a0905" cb:place="inline">三、结酬。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0552a10"/><lb ed="R016" n="0229a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0552a1001">善男子！彼诸菩萨如是修行、如是渐次、如是思惟、如 <lb ed="X" n="0552a11"/><lb ed="R016" n="0229a04"/>是住持、如是方便、如是开悟，求如是法亦不迷闷。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0552a12"/><lb ed="R016" n="0229a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0552a1201">二、重颂二：初、标擧。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0552a13"/><lb ed="R016" n="0229a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0552a1301">尔时，<persName>世尊</persName>欲褈宣此義，而说偈言：</p></cb:div> <lb ed="X" n="0552a14"/><lb ed="R016" n="0229a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0552a1401">二、正重三：初、颂观阴。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0552a15"/><lb ed="R016" n="0229a08"/><cb:div type="orig"><lg type="regular" xml:id="lgX10p0552a1501"><l>普眼汝当知，</l><l>一切诸众生，</l><l>身心皆如幻，</l> <lb ed="X" n="0552a16"/><lb ed="R016" n="0229a09"/><l>身相属四大。</l><l>心性归六尘。</l><l>四大体各離。</l> <lb ed="X" n="0552a17"/><lb ed="R016" n="0229a10"/><l>谁为和合者？</l></lg></cb:div> <lb ed="X" n="0552a18"/><lb ed="R016" n="0229a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0552a1801">二颂历法。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0552a19"/><lb ed="R016" n="0229a12"/><cb:div type="orig"><lg type="regular" xml:id="lgX10p0552a1901"><l>如是渐修行，</l><l>一切悉淸净，</l><l>不动遍法界。</l> <lb ed="X" n="0552a20"/><lb ed="R016" n="0229a13"/><l>无作止任灭，</l><l>亦无能证者。</l><l>一切<persName>佛</persName>世界，</l> <lb ed="X" n="0552a21"/><lb ed="R016" n="0229a14"/><l>犹如虚空花，</l><l>三世悉平等，</l><l>毕竟无去来。</l></lg></cb:div> <lb ed="X" n="0552a22"/><lb ed="R016" n="0229a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0552a2201">三颂，结酬。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0552a23"/><lb ed="R016" n="0229a16"/><cb:div type="orig"><lg type="regular" xml:id="lgX10p0552a2301"><l>初发心菩萨，</l><l>及末世众生，</l><l>欲求入<persName>佛</persName>道，</l> <lb ed="X" n="0552a24"/><lb ed="R016" n="0229a17"/><l>应如是修习</l></lg></cb:div></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X10.0260.0552b" n="0552b"/> <lb ed="X" n="0552b01"/><lb ed="R016" n="0229a18"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">金刚藏章</cb:mulu></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0552b0101">△二、金刚藏章。释成本来成<persName>佛</persName>。由上普眼章末云：始 <lb ed="X" n="0552b02"/><lb ed="R016" n="0229b01"/>知众生本来成<persName>佛</persName>。故此疑。问：若本是<persName>佛</persName>，何须前说 <lb ed="X" n="0552b03"/><lb ed="R016" n="0229b02"/>发心修行断无明耶？分二：</p><p xml:id="pX10p0552b0311" cb:place="inline">初、请问三：初、进问威 <lb ed="X" n="0552b04"/><lb ed="R016" n="0229b03"/>仪。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0552b05"/><lb ed="R016" n="0229b04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0552b0501">于是<name role="" type="person">金刚藏菩萨</name>在大众中，即从座起，顶礼<persName>佛</persName>足，右 <lb ed="X" n="0552b06"/><lb ed="R016" n="0229b05"/>绕三迊，长跪叉手而白<persName>佛</persName>言：</p></cb:div> <lb ed="X" n="0552b07"/><lb ed="R016" n="0229b06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0552b0701">二、陈词请问三：初、庆前所悟。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0552b08"/><lb ed="R016" n="0229b07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0552b0801">大悲<persName>世尊</persName>善为一切诸菩萨众，宣扬<persName>如来</persName>圆觉淸净 <lb ed="X" n="0552b09"/><lb ed="R016" n="0229b08"/>大陀罗尼，因地法行渐次方便，与诸众生开发曚昧。 <lb ed="X" n="0552b10"/><lb ed="R016" n="0229b09"/>在会法众承<persName>佛</persName>慈诲，幻翳朗然慧目淸净。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0552b11"/><lb ed="R016" n="0229b10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0552b1101">陀罗尼慧性，因地法行定性，此是一切行位根本， <lb ed="X" n="0552b12"/><lb ed="R016" n="0229b11"/>後必蹑前，故重指也。</p><p xml:id="pX10p0552b1209" cb:place="inline">二、述三疑。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0552b13"/><lb ed="R016" n="0229b12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0552b1301"><persName>世尊</persName>！若诸众生本来成<persName>佛</persName>，何故复有一切无明？若诸 <lb ed="X" n="0552b14"/><lb ed="R016" n="0229b13"/>无明众生本有，何因缘故<persName>如来</persName>复说本来成<persName>佛</persName>？十方 <lb ed="X" n="0552b15"/><lb ed="R016" n="0229b14"/>众生本成<persName>佛</persName>道後起无明，一切<persName>如来</persName>何时复生一切 <lb ed="X" n="0552b16"/><lb ed="R016" n="0229b15"/>烦恼？</p></cb:div> <lb ed="X" n="0552b17"/><lb ed="R016" n="0229b16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0552b1701">初二句蹑前文为疑本也。三疑者，初疑真能生妄， <lb ed="X" n="0552b18"/><lb ed="R016" n="0229b17"/>次若诸下疑说妄为真，三十方下牒而纵之责无 <lb ed="X" n="0552b19"/><lb ed="R016" n="0229b18"/>穷过也。此三难意者，本来是<persName>佛</persName>烦恼何生？若无生 <lb ed="X" n="0552b20"/><lb ed="R016" n="0230a01"/>中妄生起者，<persName>如来</persName>成<persName>佛</persName>本同无生，无生之中还应 <lb ed="X" n="0552b21"/><lb ed="R016" n="0230a02"/>妄起，成<persName>佛</persName>義等生否应齐，齐生则果<persName>佛</persName>何尊？齐否 <lb ed="X" n="0552b22"/><lb ed="R016" n="0230a03"/>则因违现事，进退不可，故有斯云。</p><p xml:id="pX10p0552b2214" cb:place="inline">三、结意请答。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0552b23"/><lb ed="R016" n="0230a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0552b2301">唯愿不捨无遮大慈，为诸菩萨开秘密藏，及为末世 <lb ed="X" n="0552b24"/><lb ed="R016" n="0230a05"/>一切众生，得闻如是修多罗教了義法门，永断疑悔。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X10.0260.0552c" n="0552c"/> <lb ed="X" n="0552c01"/><lb ed="R016" n="0230a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0552c0101">通论疑者，犹豫为性，能障信心。别显五盖中，疑有 <lb ed="X" n="0552c02"/><lb ed="R016" n="0230a07"/>三：一、疑自谓<anchor xml:id="nkr_note_add_0552c0201" n="0552c0201"/><anchor xml:id="beg0552c0201" n="0552c0201"/>己<anchor xml:id="end0552c0201"/>不能入理；二、疑师谓彼不能善教； <lb ed="X" n="0552c03"/><lb ed="R016" n="0230a08"/>三、疑法谓于所学为令出離？为不出離？如有病人， <lb ed="X" n="0552c04"/><lb ed="R016" n="0230a09"/>疑自、疑医、疑药，病终不能愈。今三疑中，即疑法也。 <lb ed="X" n="0552c05"/><lb ed="R016" n="0230a10"/>悔是不定之法，悔正则偏，悔偏则正。今请永断，又 <lb ed="X" n="0552c06"/><lb ed="R016" n="0230a11"/>属偏邪。然入道人若未通决生<persName>佛</persName>同异，则或用功 <lb ed="X" n="0552c07"/><lb ed="R016" n="0230a12"/>多而反增疑悔也。</p><p xml:id="pX10p0552c0708" cb:place="inline">三三展<g ref="#CB05418">虔</g>诚。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0552c08"/><lb ed="R016" n="0230a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0552c0801">作是语<anchor xml:id="nkr_note_add_0552c0801" n="0552c0801"/><anchor xml:id="beg0552c0801" n="0552c0801"/>已<anchor xml:id="end0552c0801"/>，五体投地，如是三请，终而复始。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0552c09"/><lb ed="R016" n="0230a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0552c0901">二、<persName>佛</persName>答三：初、赞许。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0552c10"/><lb ed="R016" n="0230a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0552c1001">尔时，<persName>世尊</persName>告<name role="" type="person">金刚藏菩萨</name>言：善哉，善哉！善男子！汝等 <lb ed="X" n="0552c11"/><lb ed="R016" n="0230a16"/>乃能为诸菩萨及末世众生，问于<persName>如来</persName>甚深秘密究 <lb ed="X" n="0552c12"/><lb ed="R016" n="0230a17"/>竟方便，是诸菩萨最上教诲了義大乘，能使十方修 <lb ed="X" n="0552c13"/><lb ed="R016" n="0230a18"/>学菩萨及诸末世一切众生，得决定信永断疑悔。汝 <lb ed="X" n="0552c14"/><lb ed="R016" n="0230b01"/>今谛听，当为汝说。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0552c15"/><lb ed="R016" n="0230b02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0552c1501">二、受旨。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0552c16"/><lb ed="R016" n="0230b03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0552c1601">时，<name role="" type="person">金刚藏菩萨</name>奉教欢喜，及诸大众默然而听。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0552c17"/><lb ed="R016" n="0230b04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0552c1701">三、正答二：初、长行四：初、反责起疑之本三：初、总指 <lb ed="X" n="0552c18"/><lb ed="R016" n="0230b05"/>轮迴。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0552c19"/><lb ed="R016" n="0230b06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0552c1901">善男子！一切世界，始终生灭，前後有无，聚散起止，念 <lb ed="X" n="0552c20"/><lb ed="R016" n="0230b07"/>念相续，循环往复，种种取捨，皆是轮迴。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0552c21"/><lb ed="R016" n="0230b08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0552c2101">一切世界，总指情器也。若不约情，何成轮迴？次下 <lb ed="X" n="0552c22"/><lb ed="R016" n="0230b09"/>六对，辩其轮迴。谓但住有为，即属轮迴心也。始终 <lb ed="X" n="0552c23"/><lb ed="R016" n="0230b10"/>者，创变极证。生灭者，新新续起，而念念落谢。前後 <lb ed="X" n="0552c24"/><lb ed="R016" n="0230b11"/>者，过去未来。有无者，住劫空劫。聚散者，成劫壞劫。 <pb ed="X" xml:id="X10.0260.0553a" n="0553a"/> <lb ed="X" n="0553a01"/><lb ed="R016" n="0230b12"/>起止者，现行调伏。念念相续者，情界器界，皆依妄 <lb ed="X" n="0553a02"/><lb ed="R016" n="0230b13"/>念。既所依不断，故能依亦然。循环往复者，器界空 <lb ed="X" n="0553a03"/><lb ed="R016" n="0230b14"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0553a0301" n="0553a0301"/><anchor xml:id="beg0553a0301" n="0553a0301"/>已<anchor xml:id="end0553a0301"/>复成，情界灭<anchor xml:id="nkr_note_add_0553a0302" n="0553a0302"/><anchor xml:id="beg0553a0302" n="0553a0302"/>已<anchor xml:id="end0553a0302"/>复生。惑业袭习，报应纶轮，尘沙 <lb ed="X" n="0553a04"/><lb ed="R016" n="0230b15"/>劫波，莫之遏绝。取谓取著，执我我所。捨谓捨虽，厌 <lb ed="X" n="0553a05"/><lb ed="R016" n="0230b16"/>苦所依。若取若捨，种种不同，皆是顚倒妄心，变现 <lb ed="X" n="0553a06"/><lb ed="R016" n="0230b17"/>轮迴之相也。</p><p xml:id="pX10p0553a0606" cb:place="inline">二、真随妄转三：初、约法。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0553a07"/><lb ed="R016" n="0230b18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0553a0701">未出轮迴而辨圆觉，彼圆觉性即同流轮，若免轮迴 <lb ed="X" n="0553a08"/><lb ed="R016" n="0231a01"/>无有是处。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0553a09"/><lb ed="R016" n="0231a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0553a0901">能是轮迴之心，故所观圆觉亦尔。如梦见宝物，物 <lb ed="X" n="0553a10"/><lb ed="R016" n="0231a03"/>亦是梦。</p><p xml:id="pX10p0553a1004" cb:place="inline">二、擧喩。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0553a11"/><lb ed="R016" n="0231a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0553a1101">譬如动目能摇湛水，又如定眼犹迴转火，雲驶月运、 <lb ed="X" n="0553a12"/><lb ed="R016" n="0231a05"/>舟行岸移亦复如是。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0553a13"/><lb ed="R016" n="0231a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0553a1301">由目数动，湛水如波摇。如人动转眼睛，或手研捏 <lb ed="X" n="0553a14"/><lb ed="R016" n="0231a07"/>眼角，故所见物顚倒动转也。次眼识迟钝，旋火成 <lb ed="X" n="0553a15"/><lb ed="R016" n="0231a08"/>轮相。如人烧杖头，以手旋之，眼识不能迅速，趁及 <lb ed="X" n="0553a16"/><lb ed="R016" n="0231a09"/>即见，亦轮之相。岸移月运，但是雲驶舟行。驶者，奔 <lb ed="X" n="0553a17"/><lb ed="R016" n="0231a10"/>流急走之相。故动目能摇湛水，喩妄中真；定眼随 <lb ed="X" n="0553a18"/><lb ed="R016" n="0231a11"/>转火，喩真中妄；雲月舟岸，喩圆觉性，即同流转也。</p> <lb ed="X" n="0553a19"/><lb ed="R016" n="0231a12"/><p xml:id="pX10p0553a1901">三法合。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0553a20"/><lb ed="R016" n="0231a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0553a2001">善男子！诸旋未息，彼物先住尙不可得，何况轮转生 <lb ed="X" n="0553a21"/><lb ed="R016" n="0231a14"/>死垢心曾未淸净，观<persName>佛</persName>圆觉而不旋复？</p></cb:div> <lb ed="X" n="0553a22"/><lb ed="R016" n="0231a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0553a2201">诸旋者，目眼雲舟，喩生死垢心。彼物者，水火月岸， <lb ed="X" n="0553a23"/><lb ed="R016" n="0231a16"/>喩于圆觉妙性。何况下。正合也。</p><p xml:id="pX10p0553a2313" cb:place="inline">三、结指前疑。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0553a24"/><lb ed="R016" n="0231a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0553a2401">是故汝等便生三惑。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X10.0260.0553b" n="0553b"/> <lb ed="X" n="0553b01"/><lb ed="R016" n="0231a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0553b0101">指前三疑为三惑，非见、思、尘沙、无明之惑。</p><p xml:id="pX10p0553b0117" cb:place="inline">二、喩 <lb ed="X" n="0553b02"/><lb ed="R016" n="0231b01"/>释现起之疑二：初、约性德離妄通释三疑三：初、譬 <lb ed="X" n="0553b03"/><lb ed="R016" n="0231b02"/>喩。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0553b04"/><lb ed="R016" n="0231b03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0553b0401">善男子，譬如幻翳妄见空花，幻翳若除，不可说言：此 <lb ed="X" n="0553b05"/><lb ed="R016" n="0231b04"/>翳<anchor xml:id="nkr_note_add_0553b0501" n="0553b0501"/><anchor xml:id="beg0553b0501" n="0553b0501"/>已<anchor xml:id="end0553b0501"/>灭，何时更起一切诸翳？何以故？翳、华二法非相 <lb ed="X" n="0553b06"/><lb ed="R016" n="0231b05"/>待故。亦如空花灭于空时，不可说言：虚空何时更起 <lb ed="X" n="0553b07"/><lb ed="R016" n="0231b06"/>空花？何以故？空本无花，非起灭故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0553b08"/><lb ed="R016" n="0231b07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0553b0801">不知华因翳有，妄执从空而生，岂觉迷真？故著横 <lb ed="X" n="0553b09"/><lb ed="R016" n="0231b08"/>执，真能生妄，既了翳差，都不见华，因除迷心，故淸 <lb ed="X" n="0553b10"/><lb ed="R016" n="0231b09"/>净矣。又执早晚更迷，犹说何时更翳？故云不可。请 <lb ed="X" n="0553b11"/><lb ed="R016" n="0231b10"/>问：翳差之者，或时更起，未必永无，如何为喩？答曰： <lb ed="X" n="0553b12"/><lb ed="R016" n="0231b11"/>夫喩者，但当日一席之事，不可说终身，譬如梦觉， <lb ed="X" n="0553b13"/><lb ed="R016" n="0231b12"/>岂可难哉？云何妨明夜更睡还梦？翳华二法，非相 <lb ed="X" n="0553b14"/><lb ed="R016" n="0231b13"/>待故，但翳故妄，非华生也。</p><p xml:id="pX10p0553b1411" cb:place="inline">二法合。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0553b15"/><lb ed="R016" n="0231b14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0553b1501">生死涅槃，同于起灭。妙觉圆照，離于华翳。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0553b16"/><lb ed="R016" n="0231b15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0553b1601">迷见生死似华起，悟得涅槃似华灭。言圆觉離华 <lb ed="X" n="0553b17"/><lb ed="R016" n="0231b16"/>離翳，则双拂生死无明。虚空非暂有无，觉性何关 <lb ed="X" n="0553b18"/><lb ed="R016" n="0231b17"/>迷悟？众生既知华起，约谁更难无明？无明生死既 <lb ed="X" n="0553b19"/><lb ed="R016" n="0231b18"/>空，何责本来成<persName>佛</persName>？空花终不再起，果位何得还迷？ <lb ed="X" n="0553b20"/><lb ed="R016" n="0232a01"/>由<anchor xml:id="nkr_note_add_0553b2001" n="0553b2001"/><anchor xml:id="beg0553b2001" n="0553b2001"/>己<anchor xml:id="end0553b2001"/>计度不休，见他觉性流转。若如是解，顿遣三 <lb ed="X" n="0553b21"/><lb ed="R016" n="0232a02"/>疑。三疑钩锁连环，不是三科别答。下金矿喩，即答 <lb ed="X" n="0553b22"/><lb ed="R016" n="0232a03"/><persName>佛</persName>不再迷。此疑理深，故重喩也。</p><p xml:id="pX10p0553b2213" cb:place="inline">三，结况复。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0553b23"/><lb ed="R016" n="0232a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0553b2301">善男子，当知虚空非是暂有，亦非暂无，况复<persName>如来</persName>圆 <lb ed="X" n="0553b24"/><lb ed="R016" n="0232a05"/>觉随顺而为虚空平等本性？</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X10.0260.0553c" n="0553c"/> <lb ed="X" n="0553c01"/><lb ed="R016" n="0232a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0553c0101">此以世空喩真空也。而虚空世法，尙不同华起灭， <lb ed="X" n="0553c02"/><lb ed="R016" n="0232a07"/>况<persName>如来</persName>随顺圆觉，湛然真常，是虚空之体性耶？</p> <lb ed="X" n="0553c03"/><lb ed="R016" n="0232a08"/><p xml:id="pX10p0553c0301">二、约修德显真，别申後难。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0553c04"/><lb ed="R016" n="0232a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0553c0401">善男子！如销金矿，金非消有，既<anchor xml:id="nkr_note_add_0553c0401" n="0553c0401"/><anchor xml:id="beg0553c0401" n="0553c0401"/>已<anchor xml:id="end0553c0401"/>成金，不重为矿，经 <lb ed="X" n="0553c05"/><lb ed="R016" n="0232a10"/>无穷时，金性不壞，不应说言本非成就。<persName>如来</persName>圆觉亦 <lb ed="X" n="0553c06"/><lb ed="R016" n="0232a11"/>复如是。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0553c07"/><lb ed="R016" n="0232a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0553c0701">金在矿中，消矿金现非消始有，若因消有，消顽石 <lb ed="X" n="0553c08"/><lb ed="R016" n="0232a13"/>等亦应有金，故知虽假炉冶销镕，金性要须本有。 <lb ed="X" n="0553c09"/><lb ed="R016" n="0232a14"/>既<anchor xml:id="nkr_note_add_0553c0901" n="0553c0901"/><anchor xml:id="beg0553c0901" n="0553c0901"/>已<anchor xml:id="end0553c0901"/>成金等者，此明在矿则隐、出矿则显，隐显虽 <lb ed="X" n="0553c10"/><lb ed="R016" n="0232a15"/>殊金性常一。不应说言本非成就者，释成金性本 <lb ed="X" n="0553c11"/><lb ed="R016" n="0232a16"/>有也。<persName>如来</persName>圆觉亦复如是者，合也。前就圆悟之理， <lb ed="X" n="0553c12"/><lb ed="R016" n="0232a17"/>生<persName>佛</persName>俱是本真，以成普眼章中众生成<persName>佛</persName>之義，故 <lb ed="X" n="0553c13"/><lb ed="R016" n="0232a18"/>擧空花原来不起非後始灭法，合云生死涅槃同 <lb ed="X" n="0553c14"/><lb ed="R016" n="0232b01"/>于起灭，所以俱通三难。今就不壞因果之相，故说 <lb ed="X" n="0553c15"/><lb ed="R016" n="0232b02"/>消矿出金，华则始终本无，矿乃因消始尽也。</p><p xml:id="pX10p0553c1518" cb:place="inline">三、 <lb ed="X" n="0553c16"/><lb ed="R016" n="0232b03"/>示性令息妄心三：初、觉性圆常。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0553c17"/><lb ed="R016" n="0232b04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0553c1701">善男子！一切<persName>如来</persName>妙圆觉心，本无菩提及与涅槃，亦 <lb ed="X" n="0553c18"/><lb ed="R016" n="0232b05"/>无成<persName>佛</persName>及不成<persName>佛</persName>，无妄轮迴及非轮迴。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0553c19"/><lb ed="R016" n="0232b06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0553c1901">妙圆觉性，平等常住，即一切法，離一切相。若有少 <lb ed="X" n="0553c20"/><lb ed="R016" n="0232b07"/>见，即非圆觉。</p><p xml:id="pX10p0553c2006" cb:place="inline">二、思惟罔测二：初、擧况。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0553c21"/><lb ed="R016" n="0232b08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0553c2101">善男子，但诸声闻所圆境界，身心语言皆悉断灭，终 <lb ed="X" n="0553c22"/><lb ed="R016" n="0232b09"/>不能至彼之亲证所现涅槃，何况能以有思惟心测 <lb ed="X" n="0553c23"/><lb ed="R016" n="0232b10"/>度<persName>如来</persName>圆觉境界？</p></cb:div> <lb ed="X" n="0553c24"/><lb ed="R016" n="0232b11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0553c2401">此擧劣况勝也。无馀涅槃，身智俱寂，有思惟心，终 <pb ed="X" xml:id="X10.0260.0554a" n="0554a"/> <lb ed="X" n="0554a01"/><lb ed="R016" n="0232b12"/>不能至，何况测度<persName>如来</persName>圆觉境界？初、小圣理智对， <lb ed="X" n="0554a02"/><lb ed="R016" n="0232b13"/>二、凡心真觉对。意云：小圣尙不能亲到真智之理， <lb ed="X" n="0554a03"/><lb ed="R016" n="0232b14"/>何况凡心劣于前智真觉者哉？</p><p xml:id="pX10p0554a0313" cb:place="inline">二、喩显。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0554a04"/><lb ed="R016" n="0232b15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0554a0401">如取萤火烧<name role="" type="person">须弥山</name>，终不能著；以轮迴心生轮迴见， <lb ed="X" n="0554a05"/><lb ed="R016" n="0232b16"/>入于<persName>如来</persName>大寂灭海，终不能至。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0554a06"/><lb ed="R016" n="0232b17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0554a0601">须弥，梵语也，翻云妙高峰，此山四宝所成故。轮迴 <lb ed="X" n="0554a07"/><lb ed="R016" n="0232b18"/>心，即思惟心也。</p><p xml:id="pX10p0554a0707" cb:place="inline">三、指前劝诫。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0554a08"/><lb ed="R016" n="0233a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0554a0801">是故我说一切菩萨及末世众生，先断无始轮迴根 <lb ed="X" n="0554a09"/><lb ed="R016" n="0233a02"/>本。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0554a10"/><lb ed="R016" n="0233a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0554a1001">若远指前文，即文殊章先断无明，或指馀经皆如 <lb ed="X" n="0554a11"/><lb ed="R016" n="0233a04"/>是说，取捨轮迴意令先断，今重擧以劝诫也。</p><p xml:id="pX10p0554a1118" cb:place="inline">四、 <lb ed="X" n="0554a12"/><lb ed="R016" n="0233a05"/>结疑情非问三：初、辗转妄想。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0554a13"/><lb ed="R016" n="0233a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0554a1301">善男子！有作思惟：从有心起，皆是六尘妄想缘气，非 <lb ed="X" n="0554a14"/><lb ed="R016" n="0233a07"/>实心体，<anchor xml:id="nkr_note_add_0554a1401" n="0554a1401"/><anchor xml:id="beg0554a1401" n="0554a1401"/>已<anchor xml:id="end0554a1401"/>如空花。用此思惟，辨于<persName>佛</persName>境，犹如空花，复 <lb ed="X" n="0554a15"/><lb ed="R016" n="0233a08"/>结空果，辗转妄想，无有是处。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0554a16"/><lb ed="R016" n="0233a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0554a1601">二、巧见不成方便。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0554a17"/><lb ed="R016" n="0233a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0554a1701">善男子，虚妄浮心多诸巧见，不能成就圆觉方便。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0554a18"/><lb ed="R016" n="0233a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0554a1801">指前疑情者，为浮心巧见也，故不成方便。</p><p xml:id="pX10p0554a1817" cb:place="inline">三、结 <lb ed="X" n="0554a19"/><lb ed="R016" n="0233a12"/>非正问。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0554a20"/><lb ed="R016" n="0233a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0554a2001">如是分别，非为正问。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0554a21"/><lb ed="R016" n="0233a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0554a2101">前赞善哉者，美其起教；此责非正者，显其实理。此 <lb ed="X" n="0554a22"/><lb ed="R016" n="0233a15"/>一段疑，最障修证，若不征起，末世长迷。刚藏所征， <lb ed="X" n="0554a23"/><lb ed="R016" n="0233a16"/>意在<persName>佛</persName>责，故知责此之过，始彰征有功。乍看似前 <lb ed="X" n="0554a24"/><lb ed="R016" n="0233a17"/>後乖违，细详乃始终符合，可审玩味，妙在斯焉。</p> <pb ed="X" xml:id="X10.0260.0554b" n="0554b"/> <lb ed="X" n="0554b01"/><lb ed="R016" n="0233a18"/><p xml:id="pX10p0554b0101">二、偈颂二：初、标擧。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0554b02"/><lb ed="R016" n="0233b01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0554b0201">尔时，<persName>世尊</persName>欲褈宣此義，而设偈言：</p></cb:div> <lb ed="X" n="0554b03"/><lb ed="R016" n="0233b02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0554b0301">二、正颂四：初、颂反责疑本。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0554b04"/><lb ed="R016" n="0233b03"/><cb:div type="orig"><lg type="regular" xml:id="lgX10p0554b0401"><l>金刚藏当知，</l><l><persName>如来</persName>寂灭性，</l><l>未曾有终始，</l> <lb ed="X" n="0554b05"/><lb ed="R016" n="0233b04"/><l>若以轮迴心，</l><l>思惟即旋复，</l><l>但至轮迴际。</l> <lb ed="X" n="0554b06"/><lb ed="R016" n="0233b05"/><l>不能入<persName>佛</persName>海。</l></lg></cb:div> <lb ed="X" n="0554b07"/><lb ed="R016" n="0233b06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0554b0701">长行先擧妄想，偈文先擧实性。</p><p xml:id="pX10p0554b0713" cb:place="inline">二颂喩释现疑。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0554b08"/><lb ed="R016" n="0233b07"/><cb:div type="orig"><lg type="regular" xml:id="lgX10p0554b0801"><l>譬如销金矿，</l><l>金非消故有，</l><l>虽复本来金，</l> <lb ed="X" n="0554b09"/><lb ed="R016" n="0233b08"/><l>终以消成就，</l><l>一成真金体，</l><l>不复重为矿。</l></lg></cb:div> <lb ed="X" n="0554b10"/><lb ed="R016" n="0233b09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0554b1001">三颂示性息妄。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0554b11"/><lb ed="R016" n="0233b10"/><cb:div type="orig"><lg xml:id="lgX10p0554b1101"><l>生死与涅槃，</l><l>凡夫及诸<persName>佛</persName>，</l><l>同为空花相。</l></lg></cb:div> <lb ed="X" n="0554b12"/><lb ed="R016" n="0233b11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0554b1201">向明觉性元常，与喩中合，文意同故。空花喩義通 <lb ed="X" n="0554b13"/><lb ed="R016" n="0233b12"/>前後。</p><p xml:id="pX10p0554b1303" cb:place="inline">四颂结斥疑情。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0554b14"/><lb ed="R016" n="0233b13"/><cb:div type="orig"><lg type="regular" xml:id="lgX10p0554b1401"><l>思惟犹幻化，</l><l>何况诘虚妄。</l><l>若能了此心，</l> <lb ed="X" n="0554b15"/><lb ed="R016" n="0233b14"/><l>然後求圆觉。</l></lg></cb:div> <lb ed="X" n="0554b16"/><lb ed="R016" n="0233b15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0554b1601">初二句长行云：用此思惟，辨于<persName>佛</persName>境，犹如空花，复 <lb ed="X" n="0554b17"/><lb ed="R016" n="0233b16"/>结空果。诘者，辨也。次二句依解起行，与前结非正 <lb ed="X" n="0554b18"/><lb ed="R016" n="0233b17"/>问互显。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0554b19"/><lb ed="R016" n="0233b18"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">弥勒章</cb:mulu><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0554b1901">△三、弥勒章。显示轮迴根本由。前章云：先断无始轮 <lb ed="X" n="0554b20"/><lb ed="R016" n="0234a01"/>迴根本，今穷根本及能断性。分二：</p><p xml:id="pX10p0554b2014" cb:place="inline">初、请问三：初、 <lb ed="X" n="0554b21"/><lb ed="R016" n="0234a02"/>进问威仪。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0554b22"/><lb ed="R016" n="0234a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0554b2201">于是弥勒菩萨在大众中，即从座起顶礼<persName>佛</persName>足，右绕 <lb ed="X" n="0554b23"/><lb ed="R016" n="0234a04"/>三迊长跪叉手，而白<persName>佛</persName>言：</p></cb:div> <lb ed="X" n="0554b24"/><lb ed="R016" n="0234a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0554b2401">二、陈词正请三：初、庆前闻。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X10.0260.0554c" n="0554c"/> <lb ed="X" n="0554c01"/><lb ed="R016" n="0234a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0554c0101">大悲<persName>世尊</persName>廣为菩萨开秘密藏，令诸大众深悟轮迴， <lb ed="X" n="0554c02"/><lb ed="R016" n="0234a07"/>分别邪正，能施末世一切众生无畏道眼，于大涅槃 <lb ed="X" n="0554c03"/><lb ed="R016" n="0234a08"/>生决定信，无复重随轮转境界起循环见。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0554c04"/><lb ed="R016" n="0234a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0554c0401">述问有四：先问轮迴根本，次问轮迴种姓，三问行 <lb ed="X" n="0554c05"/><lb ed="R016" n="0234a10"/>门深浅，四问度生方便。总而不出所断及能断者。 <lb ed="X" n="0554c06"/><lb ed="R016" n="0234a11"/>前轮迴始终生灭等，说妄名邪，圆觉了義是正。起 <lb ed="X" n="0554c07"/><lb ed="R016" n="0234a12"/>循环见者，如前三惑也。</p><p xml:id="pX10p0554c0710" cb:place="inline">初问所断轮迴。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0554c08"/><lb ed="R016" n="0234a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0554c0801"><persName>世尊</persName>！若诸菩萨及末世众生，欲遊<persName>如来</persName>大寂灭海，云 <lb ed="X" n="0554c09"/><lb ed="R016" n="0234a14"/>何当断轮迴根本？于诸轮迴有幾种姓？</p></cb:div> <lb ed="X" n="0554c10"/><lb ed="R016" n="0234a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0554c1001">云何当断轮迴根本者，虽问当断意在根本，下文 <lb ed="X" n="0554c11"/><lb ed="R016" n="0234a16"/>即指恩爱贪欲，如伐木寻根<anchor xml:id="nkr_note_add_0554c1101" n="0554c1101"/><anchor xml:id="beg0554c1101" n="0554c1101"/>灸<anchor xml:id="end0554c1101"/>病求穴也。于诸轮 <lb ed="X" n="0554c12"/><lb ed="R016" n="0234a17"/>迴有幾种姓者，上总云种种取捨皆是轮迴，今究 <lb ed="X" n="0554c13"/><lb ed="R016" n="0234a18"/>种种之的有幾等轮迴之数？答中指出四生九类 <lb ed="X" n="0554c14"/><lb ed="R016" n="0234b01"/>六道轮迴。</p><p xml:id="pX10p0554c1405" cb:place="inline">二、问能断行愿。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0554c15"/><lb ed="R016" n="0234b02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0554c1501">修<persName>佛</persName>菩提幾等差别迴入尘劳？当设幾种教化方便 <lb ed="X" n="0554c16"/><lb ed="R016" n="0234b03"/>度诸众生？</p></cb:div> <lb ed="X" n="0554c17"/><lb ed="R016" n="0234b04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0554c1701">初二句问意者，道虽平等行有浅深，故下答以依 <lb ed="X" n="0554c18"/><lb ed="R016" n="0234b05"/>二种障五性差别。迴入尘劳等者，即请下大悲方 <lb ed="X" n="0554c19"/><lb ed="R016" n="0234b06"/>便化他愿力也。</p><p xml:id="pX10p0554c1907" cb:place="inline">三，结请知见。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0554c20"/><lb ed="R016" n="0234b07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0554c2001">唯愿不捨救世大悲，令诸修行一切菩萨及未世众 <lb ed="X" n="0554c21"/><lb ed="R016" n="0234b08"/>生，慧目肃淸，照耀心镜，圆悟<persName>如来</persName>无上知见。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0554c22"/><lb ed="R016" n="0234b09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0554c2201">慧目如如，智也。心镜如如，境也。境智冥合，无上知 <lb ed="X" n="0554c23"/><lb ed="R016" n="0234b10"/>见，随機也。</p><p xml:id="pX10p0554c2305" cb:place="inline">三三展<g ref="#CB05418">虔</g>诚。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0554c24"/><lb ed="R016" n="0234b11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0554c2401">作是语<anchor xml:id="nkr_note_add_0554c2401" n="0554c2401"/><anchor xml:id="beg0554c2401" n="0554c2401"/>已<anchor xml:id="end0554c2401"/>，五体投地，如是三请，终而复始。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X10.0260.0555a" n="0555a"/> <lb ed="X" n="0555a01"/><lb ed="R016" n="0234b12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0555a0101">二、<persName>佛</persName>答三：初、赞许。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0555a02"/><lb ed="R016" n="0234b13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0555a0201">尔时，<persName>世尊</persName>告弥勒菩萨言：善哉，善哉！善男子！汝等乃 <lb ed="X" n="0555a03"/><lb ed="R016" n="0234b14"/>能为诸菩萨及末世众生，请问<persName>如来</persName>深奥秘密微妙 <lb ed="X" n="0555a04"/><lb ed="R016" n="0234b15"/>之義，令诸菩萨洁淸慧目，及令一切末世众生永断 <lb ed="X" n="0555a05"/><lb ed="R016" n="0234b16"/>轮迴，心悟实相具无生忍。汝今谛听，当为汝说。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0555a06"/><lb ed="R016" n="0234b17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0555a0601">实相者，離虚妄也，生死涅槃俱寂灭故。无生忍者， <lb ed="X" n="0555a07"/><lb ed="R016" n="0234b18"/>是决定之義也。证得诸常实相，名无生忍。以位对 <lb ed="X" n="0555a08"/><lb ed="R016" n="0235a01"/>之，名初住也。</p><p xml:id="pX10p0555a0806" cb:place="inline">二、受旨。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0555a09"/><lb ed="R016" n="0235a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0555a0901">时，弥勒菩萨奉教欢喜，及诸大众默然而听。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0555a10"/><lb ed="R016" n="0235a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0555a1001">三、正答二：初、长行二：初、廣答二：初、答所断轮迴三： <lb ed="X" n="0555a11"/><lb ed="R016" n="0235a04"/>初、指根本。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0555a12"/><lb ed="R016" n="0235a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0555a1201">善男子！一切众生从无始际，由有种种恩爱、贪欲，故 <lb ed="X" n="0555a13"/><lb ed="R016" n="0235a06"/>有轮迴。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0555a14"/><lb ed="R016" n="0235a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0555a1401">对五尘境，起于贪欲，种种相续，三有轮迴，往来流 <lb ed="X" n="0555a15"/><lb ed="R016" n="0235a08"/>转，无时断绝。或属天地之恩，如父母等。或因事之 <lb ed="X" n="0555a16"/><lb ed="R016" n="0235a09"/>恩，如得惠赉等。或任运生爱，即自身六亲及名利 <lb ed="X" n="0555a17"/><lb ed="R016" n="0235a10"/>等。或因敬成爱，或因爱结恩，或因爱生情，或因情 <lb ed="X" n="0555a18"/><lb ed="R016" n="0235a11"/>成爱。应成四句，谓恩非爱等。故能贪之爱种多，所 <lb ed="X" n="0555a19"/><lb ed="R016" n="0235a12"/>贪之境不一。若对治简境，则有顺有乖。若约法简 <lb ed="X" n="0555a20"/><lb ed="R016" n="0235a13"/>心，则皆为过患。</p><p xml:id="pX10p0555a2007" cb:place="inline">二、明种姓二：初、总示四生三：初、 <lb ed="X" n="0555a21"/><lb ed="R016" n="0235a14"/>命因欲有。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0555a22"/><lb ed="R016" n="0235a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0555a2201">若诸世界一切种姓，卵生、胎生、湿生、化生，皆因婬欲 <lb ed="X" n="0555a23"/><lb ed="R016" n="0235a16"/>而正性命。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0555a24"/><lb ed="R016" n="0235a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0555a2401">卵、胎、湿、化，果也。婬欲而正性命，因也。显是前文于 <pb ed="X" xml:id="X10.0260.0555b" n="0555b"/> <lb ed="X" n="0555b01"/><lb ed="R016" n="0235a18"/>轮迴有幾种姓之问，故下文云：欲因爱生，命因欲 <lb ed="X" n="0555b02"/><lb ed="R016" n="0235b01"/>有，众生爱命，还依欲本。而以四生配六道者，天及 <lb ed="X" n="0555b03"/><lb ed="R016" n="0235b02"/>地狱化生，鬼通胎化，谓鬼子及地行罗刹是胎，馀 <lb ed="X" n="0555b04"/><lb ed="R016" n="0235b03"/>皆化生，人畜各四。生<anchor xml:id="nkr_note_orig_0555001" n="0555001"/>具四者，<name role="" type="person">毘舍佉母</name>卵生三十 <lb ed="X" n="0555b05"/><lb ed="R016" n="0235b04"/>子，胎则当人，湿则柰女，化则劫初。畜具四者，金翅 <lb ed="X" n="0555b06"/><lb ed="R016" n="0235b05"/>及龙，馀兽皆胎，馀鸟皆卵。然著地飞空，若水若陆， <lb ed="X" n="0555b07"/><lb ed="R016" n="0235b06"/>微细蠢动，或胎或卵或化，不可具分品类。皆因婬 <lb ed="X" n="0555b08"/><lb ed="R016" n="0235b07"/>欲而正性命者，婬谓婬染，爱著但是情染，总名为 <lb ed="X" n="0555b09"/><lb ed="R016" n="0235b08"/>婬，纵使化生，亦依业染。且约欲界轻重者，六受交 <lb ed="X" n="0555b10"/><lb ed="R016" n="0235b09"/>抱，执手笑视，婬既性命由婬，婬复由爱，故云爱为 <lb ed="X" n="0555b11"/><lb ed="R016" n="0235b10"/>根本也。</p><p xml:id="pX10p0555b1104" cb:place="inline">二，欲滋于爱。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0555b12"/><lb ed="R016" n="0235b11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0555b1201">当知轮迴爱为根本，由有诸欲助发爱性，是故能令 <lb ed="X" n="0555b13"/><lb ed="R016" n="0235b12"/>生死相续。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0555b14"/><lb ed="R016" n="0235b13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0555b1401">虽四生性命以欲为因，然而欲因爱生，以爱为本， <lb ed="X" n="0555b15"/><lb ed="R016" n="0235b14"/>复由诸欲滋发爱性，故使果报无穷，轮迴相续也。</p> <lb ed="X" n="0555b16"/><lb ed="R016" n="0235b15"/><p xml:id="pX10p0555b1601">三，结成因果。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0555b17"/><lb ed="R016" n="0235b16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0555b1701">欲因爱生，命因欲有。众生爱命，还依欲本。爱欲为因， <lb ed="X" n="0555b18"/><lb ed="R016" n="0235b17"/>爱命为果。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0555b19"/><lb ed="R016" n="0235b18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0555b1901">众生<anchor xml:id="nkr_note_orig_0555002" n="0555002"/>受命还依欲本者，爱谓贪爱，命谓身命，虽欲 <lb ed="X" n="0555b20"/><lb ed="R016" n="0236a01"/>因爱生、命因欲有，由欲滋助于爱果报无穷，故曰 <lb ed="X" n="0555b21"/><lb ed="R016" n="0236a02"/>还依欲本。</p><p xml:id="pX10p0555b2105" cb:place="inline">二、别明六趣二：初、别示二：初、恶趣生。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0555b22"/><lb ed="R016" n="0236a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0555b2201">由于欲境起诸违顺，境背爱心而生憎嫉，造种种业， <lb ed="X" n="0555b23"/><lb ed="R016" n="0236a04"/>是故复生地狱、饿鬼。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0555b24"/><lb ed="R016" n="0236a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0555b2401">违顺皆是造业之境，由爱彼境，境不顺心，便生热 <pb ed="X" xml:id="X10.0260.0555c" n="0555c"/> <lb ed="X" n="0555c01"/><lb ed="R016" n="0236a06"/>恼憎嫉，憎嫉故起生嗔，嗔故杀害、逼恼、打骂、凌辱， <lb ed="X" n="0555c02"/><lb ed="R016" n="0236a07"/>种种恶业从此便兴。亦可境称爱心，而生耽著、侵 <lb ed="X" n="0555c03"/><lb ed="R016" n="0236a08"/>夺、饮啖、绮妄、婬盗种种善恶等业。无畜牲者，取其 <lb ed="X" n="0555c04"/><lb ed="R016" n="0236a09"/>顺文，成句略也，義必合有。故花严云：十不善业道， <lb ed="X" n="0555c05"/><lb ed="R016" n="0236a10"/>上者地狱因，中者畜牲因，下者饿鬼因。</p><p xml:id="pX10p0555c0516" cb:place="inline">二、天人</p></cb:div> <lb ed="X" n="0555c06"/><lb ed="R016" n="0236a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0555c0601">知欲可厌，爱厌业道，捨恶乐善，复现天人。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0555c07"/><lb ed="R016" n="0236a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0555c0701">知欲可厌者，離恶道因，深生爱乐，捨恶乐善，复感 <lb ed="X" n="0555c08"/><lb ed="R016" n="0236a13"/>善道，人天乐报之因也。</p><p xml:id="pX10p0555c0810" cb:place="inline">三、定地。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0555c09"/><lb ed="R016" n="0236a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0555c0901">又知诸爱可厌恶故，弃爱乐捨，还滋爱本，便现有为 <lb ed="X" n="0555c10"/><lb ed="R016" n="0236a15"/>增上善果。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0555c11"/><lb ed="R016" n="0236a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0555c1101">知其爱恶爱善，俱未免離，弃彼爱心，乐修捨法，即 <lb ed="X" n="0555c12"/><lb ed="R016" n="0236a17"/>四禅八定，而不知乐捨之心，还同彼爱，故云还滋 <lb ed="X" n="0555c13"/><lb ed="R016" n="0236a18"/>爱本。增上善果者，上二界殊勝依正二报也。</p><p xml:id="pX10p0555c1318" cb:place="inline">二、 <lb ed="X" n="0555c14"/><lb ed="R016" n="0236b01"/>总结。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0555c15"/><lb ed="R016" n="0236b02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0555c1501">皆轮迴故，不成圣道。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0555c16"/><lb ed="R016" n="0236b03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0555c1601">三、劝令断三。</p><p xml:id="pX10p0555c1606" cb:place="inline">初正劝。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0555c17"/><lb ed="R016" n="0236b04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0555c1701">是故众生欲脱生死免诸轮迴，先断贪欲及除爱渴。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0555c18"/><lb ed="R016" n="0236b05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0555c1801">贪欲爱渴，是业惑因，欲出轮迴，先除此二。爱渴者， <lb ed="X" n="0555c19"/><lb ed="R016" n="0236b06"/>爱心至切，如渴需饮也。</p><p xml:id="pX10p0555c1910" cb:place="inline">二、释疑。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0555c20"/><lb ed="R016" n="0236b07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0555c2001">善男子！菩萨变化示现世间，非爱为本，但以慈悲令 <lb ed="X" n="0555c21"/><lb ed="R016" n="0236b08"/>彼捨爱，假诸贪欲而入生死。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0555c22"/><lb ed="R016" n="0236b09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0555c2201">恐疑者云：既令捨爱，何故菩萨亦有爱生耶？故此 <lb ed="X" n="0555c23"/><lb ed="R016" n="0236b10"/>通云：示现受生非爱为本，但以大悲同事利物。故 <lb ed="X" n="0555c24"/><lb ed="R016" n="0236b11"/>净名云：<anchor xml:id="nkr_note_orig_0555003" n="0555003"/>众病即菩萨病也。</p><p xml:id="pX10p0555c2411" cb:place="inline">三，显益。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X10.0260.0556a" n="0556a"/> <lb ed="X" n="0556a01"/><lb ed="R016" n="0236b12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0556a0101">若诸末世一切众生，能捨诸欲及除憎爱，永断轮迴， <lb ed="X" n="0556a02"/><lb ed="R016" n="0236b13"/>勤求<persName>如来</persName>圆觉境界，于淸净心便得开悟。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0556a03"/><lb ed="R016" n="0236b14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0556a0301">先能除捨，方可勤求。如出矿金，始堪为器。前但云 <lb ed="X" n="0556a04"/><lb ed="R016" n="0236b15"/>贪爱，此云憎爱。境不顺心，违情故憎。是知憎亦由 <lb ed="X" n="0556a05"/><lb ed="R016" n="0236b16"/>爱，故虽兼憎，意但说爱。永断三障，即名勤求。三障 <lb ed="X" n="0556a06"/><lb ed="R016" n="0236b17"/>断处，心淸净矣。</p><p xml:id="pX10p0556a0607" cb:place="inline">二、答能断行愿二：初、行性差别 <lb ed="X" n="0556a07"/><lb ed="R016" n="0236b18"/>二：初、总标。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0556a08"/><lb ed="R016" n="0237a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0556a0801">善男子！一切众生由本贪欲发挥无明，显出五性差 <lb ed="X" n="0556a09"/><lb ed="R016" n="0237a02"/>别不等，依二种障而现深浅。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0556a10"/><lb ed="R016" n="0237a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0556a1001">一切众生枉受轮转，只为忽生一念，发挥一切无 <lb ed="X" n="0556a11"/><lb ed="R016" n="0237a04"/>明境界。浅深二障，差别五性。事障粗重为浅，理障 <lb ed="X" n="0556a12"/><lb ed="R016" n="0237a05"/>微细为深。浅故先除，深故後断。此以障道近远，名 <lb ed="X" n="0556a13"/><lb ed="R016" n="0237a06"/>为事理浅深、五性差别不等故也。</p><p xml:id="pX10p0556a1314" cb:place="inline">二、别释二：初、 <lb ed="X" n="0556a14"/><lb ed="R016" n="0237a07"/>二障。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0556a15"/><lb ed="R016" n="0237a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0556a1501">云何二障？一者、理障，碍正知见；二者、事障，续诸生死。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0556a16"/><lb ed="R016" n="0237a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0556a1601">根本无明亲障中道名理障，枝末无明牵生三界 <lb ed="X" n="0556a17"/><lb ed="R016" n="0237a10"/>名事障。约界内外对论事理，小乘真理望大乘还 <lb ed="X" n="0556a18"/><lb ed="R016" n="0237a11"/>属变易生死，大乘变易生死对小乘属真理。下明 <lb ed="X" n="0556a19"/><lb ed="R016" n="0237a12"/>二乘先断事障，即知是见思也。</p><p xml:id="pX10p0556a1913" cb:place="inline">二、五性二：初、征。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0556a20"/><lb ed="R016" n="0237a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0556a2001">云何五性？</p></cb:div> <lb ed="X" n="0556a21"/><lb ed="R016" n="0237a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0556a2101">一、凡夫性，二、二乘性，三、菩萨性，四、不定性，五、外道 <lb ed="X" n="0556a22"/><lb ed="R016" n="0237a15"/>性。此皆新熏不同法相宗说，然亦未可会同相宗 <lb ed="X" n="0556a23"/><lb ed="R016" n="0237a16"/>五性。今经但云未成，非永无成<persName>佛</persName>之義也。</p><p xml:id="pX10p0556a2317" cb:place="inline">二、释 <lb ed="X" n="0556a24"/><lb ed="R016" n="0237a17"/>五：初、凡夫性。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X10.0260.0556b" n="0556b"/> <lb ed="X" n="0556b01"/><lb ed="R016" n="0237a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0556b0101">善男子！若此二障未得断灭，名未成<persName>佛</persName>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0556b02"/><lb ed="R016" n="0237b01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0556b0201">因缘生法所观之境，六道凡夫也。约此未断未证 <lb ed="X" n="0556b03"/><lb ed="R016" n="0237b02"/>为一种，显下趣向断证为四种尔。</p><p xml:id="pX10p0556b0314" cb:place="inline">二、二乘性。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0556b04"/><lb ed="R016" n="0237b03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0556b0401">若诸众生永捨贪欲，先除事障，未断理障，但能悟入 <lb ed="X" n="0556b05"/><lb ed="R016" n="0237b04"/>声闻、缘觉，未能显住菩萨境界。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0556b06"/><lb ed="R016" n="0237b05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0556b0601">同断见思，同出三界，但教有谛缘惑论，正习缘觉， <lb ed="X" n="0556b07"/><lb ed="R016" n="0237b06"/>乃是侵习小异耳。</p><p xml:id="pX10p0556b0708" cb:place="inline">三，菩萨性。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0556b08"/><lb ed="R016" n="0237b07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0556b0801">善男子！若诸末世一切众生，欲泛<persName>如来</persName>大圆觉海，先 <lb ed="X" n="0556b09"/><lb ed="R016" n="0237b08"/>当发愿勤断二障；二障<anchor xml:id="nkr_note_add_0556b0901" n="0556b0901"/><anchor xml:id="beg0556b0901" n="0556b0901"/>已<anchor xml:id="end0556b0901"/>伏，即能悟入菩萨境界；若 <lb ed="X" n="0556b10"/><lb ed="R016" n="0237b09"/>事、理障<anchor xml:id="nkr_note_add_0556b1001" n="0556b1001"/><anchor xml:id="beg0556b1001" n="0556b1001"/>已<anchor xml:id="end0556b1001"/>永断灭，即入<persName>如来</persName>微妙圆觉，满足菩提及 <lb ed="X" n="0556b11"/><lb ed="R016" n="0237b10"/>大涅槃。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0556b12"/><lb ed="R016" n="0237b11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0556b1201">发愿断障，義兼四弘。二障<anchor xml:id="nkr_note_add_0556b1201" n="0556b1201"/><anchor xml:id="beg0556b1201" n="0556b1201"/>已<anchor xml:id="end0556b1201"/>伏，即当圆教观行之 <lb ed="X" n="0556b13"/><lb ed="R016" n="0237b12"/>位。悟入者，解二障永灭，方是证悟。事障若尽，入圆 <lb ed="X" n="0556b14"/><lb ed="R016" n="0237b13"/>十信。理障若尽，圆教初住，极至妙觉，圆满菩提，归 <lb ed="X" n="0556b15"/><lb ed="R016" n="0237b14"/>无所得。</p><p xml:id="pX10p0556b1504" cb:place="inline">四，不定性。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0556b16"/><lb ed="R016" n="0237b15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0556b1601">善男子！一切众生皆证圆觉，逢善知识，依彼所作因 <lb ed="X" n="0556b17"/><lb ed="R016" n="0237b16"/>地法行，尔时修习便有顿渐；若遇<persName>如来</persName>无上菩提正 <lb ed="X" n="0556b18"/><lb ed="R016" n="0237b17"/>修行路，根无大小皆成<persName>佛</persName>果。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0556b19"/><lb ed="R016" n="0237b18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0556b1901">一切众生皆证圆觉者，盖圆觉体性離一切法，具 <lb ed="X" n="0556b20"/><lb ed="R016" n="0238a01"/>一切相故尔。学者当依了義，莫依他人可也。若遇 <lb ed="X" n="0556b21"/><lb ed="R016" n="0238a02"/><persName>如来</persName>无上菩提，圆觉修证无不取极，根无大小皆 <lb ed="X" n="0556b22"/><lb ed="R016" n="0238a03"/>成<persName>佛</persName>道。若依彼人所作之法，故有浅深差别，未及 <lb ed="X" n="0556b23"/><lb ed="R016" n="0238a04"/>圆觉了義者也。</p><p xml:id="pX10p0556b2307" cb:place="inline">五，外道性。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0556b24"/><lb ed="R016" n="0238a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0556b2401">若诸众生虽求善友，遇邪见者未得正悟，是则名为 <pb ed="X" xml:id="X10.0260.0556c" n="0556c"/> <lb ed="X" n="0556c01"/><lb ed="R016" n="0238a06"/>外道种姓，邪师过谬，非众生咎。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0556c02"/><lb ed="R016" n="0238a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0556c0201">本非外道，由不遇真正知识善友，心行理外，故名 <lb ed="X" n="0556c03"/><lb ed="R016" n="0238a08"/>外道。</p><p xml:id="pX10p0556c0303" cb:place="inline">三，结。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0556c04"/><lb ed="R016" n="0238a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0556c0401">是名众生五性差别。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0556c05"/><lb ed="R016" n="0238a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0556c0501">今云五性中菩萨性、不定性皆悟圆觉，岂得属轮 <lb ed="X" n="0556c06"/><lb ed="R016" n="0238a11"/>迴耶？须知菩提乃所学之法，众生是能学之人，但 <lb ed="X" n="0556c07"/><lb ed="R016" n="0238a12"/>造之有差，遂成五别也。</p><p xml:id="pX10p0556c0710" cb:place="inline">二、悲愿度生。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0556c08"/><lb ed="R016" n="0238a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0556c0801">善男子！菩萨唯以大悲方便，入诸世间开发未悟，乃 <lb ed="X" n="0556c09"/><lb ed="R016" n="0238a14"/>至示现种种形相逆顺境界，与其同事化令成<persName>佛</persName>，皆 <lb ed="X" n="0556c10"/><lb ed="R016" n="0238a15"/>依无始淸净愿力。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0556c11"/><lb ed="R016" n="0238a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0556c1101">大悲乃拔苦之本心，方便为设化之通轨，示现形 <lb ed="X" n="0556c12"/><lb ed="R016" n="0238a17"/>相，如观世音随类应身。逆顺者，或为亲友以引之， <lb ed="X" n="0556c13"/><lb ed="R016" n="0238a18"/>或为怨家以怖之。同事者，四摄之一，意赅馀三，谓 <lb ed="X" n="0556c14"/><lb ed="R016" n="0238b01"/>佈施、爱语、利行。淸净愿力，非希望报恩，亦非爱见。 <lb ed="X" n="0556c15"/><lb ed="R016" n="0238b02"/>同体大悲，淸净大愿，性本具之，非别新得。</p><p xml:id="pX10p0556c1517" cb:place="inline">二、结 <lb ed="X" n="0556c16"/><lb ed="R016" n="0238b03"/>酬。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0556c17"/><lb ed="R016" n="0238b04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0556c1701">若诸末世一切众生，于大圆觉起增上心，当发菩萨 <lb ed="X" n="0556c18"/><lb ed="R016" n="0238b05"/>淸净大愿，应作是言：愿我今者住<persName>佛</persName>圆觉求善知识， <lb ed="X" n="0556c19"/><lb ed="R016" n="0238b06"/>莫値外道及与二乘，取愿修行渐断诸障，障尽愿满 <lb ed="X" n="0556c20"/><lb ed="R016" n="0238b07"/>便登解脱淸净法殿，证大圆觉妙莊严域。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0556c21"/><lb ed="R016" n="0238b08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0556c2101">圆信诸法，即大圆觉，名增上心。普会自他，具入实 <lb ed="X" n="0556c22"/><lb ed="R016" n="0238b09"/>际，是菩萨愿。一切勝行，无愿不克，如普贤十大愿 <lb ed="X" n="0556c23"/><lb ed="R016" n="0238b10"/>王，为无量勝行之本。淸净法殿，妙莊严域，皆是所 <lb ed="X" n="0556c24"/><lb ed="R016" n="0238b11"/>证圆觉之境也。</p><p xml:id="pX10p0556c2407" cb:place="inline">二、偈颂二：初、标擧。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X10.0260.0557a" n="0557a"/> <lb ed="X" n="0557a01"/><lb ed="R016" n="0238b12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0557a0101">尔时，<persName>世尊</persName>欲褈宣此義，而说偈言：</p></cb:div> <lb ed="X" n="0557a02"/><lb ed="R016" n="0238b13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0557a0201">二、正颂四：初、颂根本。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0557a03"/><lb ed="R016" n="0238b14"/><cb:div type="orig"><lg type="regular" xml:id="lgX10p0557a0301"><l>弥勒汝当知，</l><l>一切诸众生，</l><l>不得大解脱，</l> <lb ed="X" n="0557a04"/><lb ed="R016" n="0238b15"/><l>皆由贪欲故，</l><l>堕落于生死。</l></lg></cb:div> <lb ed="X" n="0557a05"/><lb ed="R016" n="0238b16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0557a0501">二颂劝断。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0557a06"/><lb ed="R016" n="0238b17"/><cb:div type="orig"><lg type="regular" xml:id="lgX10p0557a0601"><l>若能断憎爱，</l><l>及与贪嗔痴，</l><l>不因差别性，</l> <lb ed="X" n="0557a07"/><lb ed="R016" n="0238b18"/><l>皆得成<persName>佛</persName>道。</l><l>二障永消灭，</l><l>求师得正悟。</l> <lb ed="X" n="0557a08"/><lb ed="R016" n="0239a01"/><l>随顺菩萨愿，</l><l>依止大涅槃。</l></lg></cb:div> <lb ed="X" n="0557a09"/><lb ed="R016" n="0239a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0557a0901">初两句正颂劝断中显益之文，因断必果亡，故略 <lb ed="X" n="0557a10"/><lb ed="R016" n="0239a03"/>不颂轮迴种姓。又以断妄即得会真，故连颂不定 <lb ed="X" n="0557a11"/><lb ed="R016" n="0239a04"/>性、菩萨性。馀三性略得正修行，能断贪欲根无本 <lb ed="X" n="0557a12"/><lb ed="R016" n="0239a05"/>小皆成<persName>佛</persName>道，故曰不因差别性皆得成<persName>佛</persName>故。</p><p xml:id="pX10p0557a1218" cb:place="inline">三 <lb ed="X" n="0557a13"/><lb ed="R016" n="0239a06"/>颂。悲愿</p></cb:div> <lb ed="X" n="0557a14"/><lb ed="R016" n="0239a07"/><cb:div type="orig"><lg xml:id="lgX10p0557a1401"><l>十方诸菩萨，</l><l>皆以大悲愿，</l><l>示现入生死。</l></lg></cb:div> <lb ed="X" n="0557a15"/><lb ed="R016" n="0239a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0557a1501">四颂结酬。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0557a16"/><lb ed="R016" n="0239a09"/><cb:div type="orig"><lg type="regular" xml:id="lgX10p0557a1601"><l>现在修行者，</l><l>及末世众生，</l><l>勤断诸爱见，</l> <lb ed="X" n="0557a17"/><lb ed="R016" n="0239a10"/><l>便归大圆觉</l></lg></cb:div></cb:div> <lb ed="X" n="0557a18"/><lb ed="R016" n="0239a11"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">淸净慧章</cb:mulu></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0557a1801">△四、淸净慧章。判修证高下二。</p><p xml:id="pX10p0557a1813" cb:place="inline">初、请问三：初、进问 <lb ed="X" n="0557a19"/><lb ed="R016" n="0239a12"/>威仪。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0557a20"/><lb ed="R016" n="0239a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0557a2001">于是淸净慧菩萨，在大众中即从座起，顶礼<persName>佛</persName>足右 <lb ed="X" n="0557a21"/><lb ed="R016" n="0239a14"/>绕三迊，长跪叉手而白<persName>佛</persName>言：</p></cb:div> <lb ed="X" n="0557a22"/><lb ed="R016" n="0239a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0557a2201">二、正陈词。句二：初、庆前。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0557a23"/><lb ed="R016" n="0239a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0557a2301">大悲<persName>世尊</persName>，为我等辈，廣说如是，不思议事，本所不见， <lb ed="X" n="0557a24"/><lb ed="R016" n="0239a17"/>本所不闻。我等今者，蒙<persName>佛</persName>善诱，身心泰然，得大饶益。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X10.0260.0557b" n="0557b"/> <lb ed="X" n="0557b01"/><lb ed="R016" n="0239a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0557b0101">二、请後二：初、正问位次。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0557b02"/><lb ed="R016" n="0239b01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0557b0201">愿为一切诸来法众，褈宣法王圆满觉性。一切众生 <lb ed="X" n="0557b03"/><lb ed="R016" n="0239b02"/>及诸菩萨、<persName>如来</persName><persName>世尊</persName>，所证所得云何差别？</p></cb:div> <lb ed="X" n="0557b04"/><lb ed="R016" n="0239b03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0557b0401">擧所证觉性，问能证位地。觉心一味，因果阶差，二 <lb ed="X" n="0557b05"/><lb ed="R016" n="0239b04"/>義既乖，故须起问。</p><p xml:id="pX10p0557b0508" cb:place="inline">二愿益未来。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0557b06"/><lb ed="R016" n="0239b05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0557b0601">令末世众生，闻此圣教，随顺开悟，渐次能入。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0557b07"/><lb ed="R016" n="0239b06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0557b0701">三三展<g ref="#CB05418">虔</g>诚。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0557b08"/><lb ed="R016" n="0239b07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0557b0801">作是语<anchor xml:id="nkr_note_add_0557b0801" n="0557b0801"/><anchor xml:id="beg0557b0801" n="0557b0801"/>已<anchor xml:id="end0557b0801"/>，五体投地，如是三请，终而复始。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0557b09"/><lb ed="R016" n="0239b08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0557b0901">二、<persName>佛</persName>答三：初、赞许。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0557b10"/><lb ed="R016" n="0239b09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0557b1001">尔时，<persName>世尊</persName>告淸净慧菩萨言：善哉，善哉！善男子！汝等 <lb ed="X" n="0557b11"/><lb ed="R016" n="0239b10"/>乃能为末世众生请问<persName>如来</persName>渐次差别。汝今谛听，当 <lb ed="X" n="0557b12"/><lb ed="R016" n="0239b11"/>为汝说。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0557b13"/><lb ed="R016" n="0239b12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0557b1301">二、受旨。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0557b14"/><lb ed="R016" n="0239b13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0557b1401">时，淸净慧菩萨奉教欢喜，及诸大众默然而听。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0557b15"/><lb ed="R016" n="0239b14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0557b1501">三、正答二：初、长行二：初、明六即位。次有二，谓理同 <lb ed="X" n="0557b16"/><lb ed="R016" n="0239b15"/>故即，事异故六。若知理同，迷悟平等，免于退屈；若 <lb ed="X" n="0557b17"/><lb ed="R016" n="0239b16"/>知事异，因果不滥，免憎上慢。属初理，即闻圆顿教； <lb ed="X" n="0557b18"/><lb ed="R016" n="0239b17"/>属名字，即五品；观行，即十信；相似，即十住、十行、十 <lb ed="X" n="0557b19"/><lb ed="R016" n="0239b18"/>迴向、十地、等觉。四十一位，总为分真，即妙觉，即名 <lb ed="X" n="0557b20"/><lb ed="R016" n="0240a01"/>究竟也。</p><p xml:id="pX10p0557b2004" cb:place="inline">初法二：初、正示理同。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0557b21"/><lb ed="R016" n="0240a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0557b2101">善男子！圆觉自性非性性有，循诸性起无取无证，于 <lb ed="X" n="0557b22"/><lb ed="R016" n="0240a03"/>实相中实无菩萨及与众生。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0557b23"/><lb ed="R016" n="0240a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0557b2301">圆满觉性，三谛具足，自性中也，非性空也，性有假 <lb ed="X" n="0557b24"/><lb ed="R016" n="0240a05"/>也。有是具義，以性具十界，循界性而缘起，法法即 <pb ed="X" xml:id="X10.0260.0557c" n="0557c"/> <lb ed="X" n="0557c01"/><lb ed="R016" n="0240a06"/>生，是则菩萨众生本是实相，复何取证于其间哉？</p> <lb ed="X" n="0557c02"/><lb ed="R016" n="0240a07"/><p xml:id="pX10p0557c0201">二、征释所以。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0557c03"/><lb ed="R016" n="0240a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0557c0301">何以故？菩萨、众生皆是幻化，幻化灭故无取证者。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0557c04"/><lb ed="R016" n="0240a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0557c0401">以性夺修故。菩萨、众生二皆如幻，指幻即性，同一 <lb ed="X" n="0557c05"/><lb ed="R016" n="0240a10"/>圆觉，故不复有能取证者。</p><p xml:id="pX10p0557c0511" cb:place="inline">二喩。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0557c06"/><lb ed="R016" n="0240a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0557c0601">譬如眼根，不自见眼。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0557c07"/><lb ed="R016" n="0240a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0557c0701">若是不明随缘不变，幻化即性，只作遣荡释上者， <lb ed="X" n="0557c08"/><lb ed="R016" n="0240a13"/>何当此喩？眼只是一，谁为能见？谁为所见？</p><p xml:id="pX10p0557c0817" cb:place="inline">三合</p></cb:div> <lb ed="X" n="0557c09"/><lb ed="R016" n="0240a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0557c0901">性自平等，无平等者。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0557c10"/><lb ed="R016" n="0240a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0557c1001">圆觉自性，性自平等，性不自谓无平等者。</p><p xml:id="pX10p0557c1017" cb:place="inline">初、总 <lb ed="X" n="0557c11"/><lb ed="R016" n="0240a16"/>明大義二：初、迷悟差别。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0557c12"/><lb ed="R016" n="0240a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0557c1201">众生迷倒，未能除灭一切幻化，于灭未灭妄功用中， <lb ed="X" n="0557c13"/><lb ed="R016" n="0240a18"/>便显差别。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0557c14"/><lb ed="R016" n="0240b01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0557c1401">众生迷倒，五住烦恼也。一切幻化，十界因果也。未 <lb ed="X" n="0557c15"/><lb ed="R016" n="0240b02"/>能除灭，灭未灭者，达未达也。</p><p xml:id="pX10p0557c1512" cb:place="inline">二，复性一如。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0557c16"/><lb ed="R016" n="0240b03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0557c1601">若得<persName>如来</persName>寂灭随顺，实无寂灭及寂灭者。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0557c17"/><lb ed="R016" n="0240b04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0557c1701">诸<persName>佛</persName>同证寂灭之理，若得随顺，与本相应，无乖违 <lb ed="X" n="0557c18"/><lb ed="R016" n="0240b05"/>也。後二句亡能所，实无寂灭之法，亦无能寂灭者。</p> <lb ed="X" n="0557c19"/><lb ed="R016" n="0240b06"/><p xml:id="pX10p0557c1901">二、别示，即六：初、理即。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0557c20"/><lb ed="R016" n="0240b07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0557c2001">善男子！一切众生从无始来，由妄想我及爱我者，曾 <lb ed="X" n="0557c21"/><lb ed="R016" n="0240b08"/>不自知念念生灭，故起憎爱，耽著五欲。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0557c22"/><lb ed="R016" n="0240b09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0557c2201">一切众生，从无始来，本体元无，因妄故有，四生六 <lb ed="X" n="0557c23"/><lb ed="R016" n="0240b10"/>道，八难三涂，无不皆然，曾不自知。心既念念无常， <lb ed="X" n="0557c24"/><lb ed="R016" n="0240b11"/>我亦念念生灭，故生憎爱，耽著五欲也。</p><p xml:id="pX10p0557c2416" cb:place="inline">二、名字 <pb ed="X" xml:id="X10.0260.0558a" n="0558a"/> <lb ed="X" n="0558a01"/><lb ed="R016" n="0240b12"/>即：</p></cb:div> <lb ed="X" n="0558a02"/><lb ed="R016" n="0240b13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0558a0201">若遇善友，教令开悟净圆觉性，发明起灭，即知此生 <lb ed="X" n="0558a03"/><lb ed="R016" n="0240b14"/>性自劳虑。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0558a04"/><lb ed="R016" n="0240b15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0558a0401">善友，知识也。教令，禀教也。开悟，知解也。知我身心 <lb ed="X" n="0558a05"/><lb ed="R016" n="0240b16"/>是本觉性，起亦圆觉，灭亦圆觉，解妄为真，故二发 <lb ed="X" n="0558a06"/><lb ed="R016" n="0240b17"/>明。此生劳虑虽未能忘，到此<anchor xml:id="nkr_note_add_0558a0601" n="0558a0601"/><anchor xml:id="beg0558a0601" n="0558a0601"/>已<anchor xml:id="end0558a0601"/>知全体而起，故曰 <lb ed="X" n="0558a07"/><lb ed="R016" n="0240b18"/>性自也。</p><p xml:id="pX10p0558a0704" cb:place="inline">三、观行。即：</p></cb:div> <lb ed="X" n="0558a08"/><lb ed="R016" n="0241a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0558a0801">若复有人劳虑永断得法界净，即彼净解为自障碍， <lb ed="X" n="0558a09"/><lb ed="R016" n="0241a02"/>故于圆觉而不自在，此名凡夫随顺觉性。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0558a10"/><lb ed="R016" n="0241a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0558a1001">此位顿伏三惑，观与理冥，故云劳虑永断，得法界 <lb ed="X" n="0558a11"/><lb ed="R016" n="0241a04"/>净。既伏必断，名为永断。然此观解尙存能所，故障 <lb ed="X" n="0558a12"/><lb ed="R016" n="0241a05"/>圆觉而不自在随顺，只是凡夫相应之義也。</p><p xml:id="pX10p0558a1218" cb:place="inline">四、 <lb ed="X" n="0558a13"/><lb ed="R016" n="0241a06"/>相似，即：</p></cb:div> <lb ed="X" n="0558a14"/><lb ed="R016" n="0241a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0558a1401">善男子！一切菩萨见解为碍，虽断解碍犹住见觉，觉 <lb ed="X" n="0558a15"/><lb ed="R016" n="0241a08"/>碍为碍而不自在，此名菩萨未入地者随顺觉性。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0558a16"/><lb ed="R016" n="0241a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0558a1601">见前净解为碍，故断解碍，然能见智，名曰见觉。先 <lb ed="X" n="0558a17"/><lb ed="R016" n="0241a10"/>断见思尘沙二惑，得六根净，若住此见，还名觉碍， <lb ed="X" n="0558a18"/><lb ed="R016" n="0241a11"/>碍于圆觉，不自在也。天台十乘，有離法爱，離此见 <lb ed="X" n="0558a19"/><lb ed="R016" n="0241a12"/>觉，入後分真。请问前位顿伏三惑，此何二惑先断？ <lb ed="X" n="0558a20"/><lb ed="R016" n="0241a13"/>答曰：初心用观，事理顿忘，三观一心，故能圆伏。然 <lb ed="X" n="0558a21"/><lb ed="R016" n="0241a14"/>智有微著，惑有粗细，约智明断，不无前後。</p><p xml:id="pX10p0558a2117" cb:place="inline">初、证 <lb ed="X" n="0558a22"/><lb ed="R016" n="0241a15"/>理三：初、法。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0558a23"/><lb ed="R016" n="0241a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0558a2301">善男子！有照、有觉，俱名障碍。是故，菩萨常觉不住，照 <lb ed="X" n="0558a24"/><lb ed="R016" n="0241a17"/>与照者同时寂灭。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X10.0260.0558b" n="0558b"/> <lb ed="X" n="0558b01"/><lb ed="R016" n="0241a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0558b0101">有照有觉，指前二位。照是净解，觉是见觉，二皆有 <lb ed="X" n="0558b02"/><lb ed="R016" n="0241b01"/>住，故俱名碍。称性之照，故云常觉。照而非照，故云 <lb ed="X" n="0558b03"/><lb ed="R016" n="0241b02"/>不住。又照是所，照者是能，能所俱泯，故云照与照 <lb ed="X" n="0558b04"/><lb ed="R016" n="0241b03"/>者同时寂灭。</p><p xml:id="pX10p0558b0406" cb:place="inline">二喩。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0558b05"/><lb ed="R016" n="0241b04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0558b0501">譬如有人自断其首，首<anchor xml:id="nkr_note_add_0558b0501" n="0558b0501"/><anchor xml:id="beg0558b0501" n="0558b0501"/>已<anchor xml:id="end0558b0501"/>断故，无能断者。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0558b06"/><lb ed="R016" n="0241b05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0558b0601">人喩能照，首喩所照。所照既寂，能照亦亡。</p><p xml:id="pX10p0558b0617" cb:place="inline">三合</p></cb:div> <lb ed="X" n="0558b07"/><lb ed="R016" n="0241b06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0558b0701">则以碍心自灭诸碍，碍<anchor xml:id="nkr_note_add_0558b0701" n="0558b0701"/><anchor xml:id="beg0558b0701" n="0558b0701"/>已<anchor xml:id="end0558b0701"/>断灭，无灭碍者。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0558b08"/><lb ed="R016" n="0241b07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0558b0801">实相无念，有照即碍。若立能照，照达妄念，还成碍 <lb ed="X" n="0558b09"/><lb ed="R016" n="0241b08"/>也。</p><p xml:id="pX10p0558b0902" cb:place="inline">初忘教。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0558b10"/><lb ed="R016" n="0241b09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0558b1001">修多罗教如标月指，若复见月，了知所标毕竟非月； <lb ed="X" n="0558b11"/><lb ed="R016" n="0241b10"/>一切<persName>如来</persName>种种言说开示菩萨亦复如是。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0558b12"/><lb ed="R016" n="0241b11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0558b1201">夫设言象，在于得意。无言象而倒惑，执言象而迷 <lb ed="X" n="0558b13"/><lb ed="R016" n="0241b12"/>真。故以标月之指，喩于言教。谓<anchor xml:id="nkr_note_orig_0558001" n="0558001"/>见须藉指端，悟心 <lb ed="X" n="0558b14"/><lb ed="R016" n="0241b13"/>须假<persName>佛</persName>教。因指见月，见月忘指；因教诠心，悟心忘 <lb ed="X" n="0558b15"/><lb ed="R016" n="0241b14"/>教。是以观指则失真月，执教乃未达本心。意令证 <lb ed="X" n="0558b16"/><lb ed="R016" n="0241b15"/>实忘标，故云毕竟非月也。</p><p xml:id="pX10p0558b1611" cb:place="inline">二、结位。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0558b17"/><lb ed="R016" n="0241b16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0558b1701">此名菩萨<anchor xml:id="nkr_note_add_0558b1701" n="0558b1701"/><anchor xml:id="beg0558b1701" n="0558b1701"/>已<anchor xml:id="end0558b1701"/>入地者随顺觉性。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0558b18"/><lb ed="R016" n="0241b17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0558b1801">若云入地方破无明，是别教義。今是圆位，借别名 <lb ed="X" n="0558b19"/><lb ed="R016" n="0241b18"/>耳。四十一位之所同依，故总云地。</p><p xml:id="pX10p0558b1914" cb:place="inline">六、究竟，即三： <lb ed="X" n="0558b20"/><lb ed="R016" n="0242a01"/>初、标境。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0558b21"/><lb ed="R016" n="0242a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0558b2101">善男子！一切障碍即究竟觉，得念、失念无非解脱，成 <lb ed="X" n="0558b22"/><lb ed="R016" n="0242a03"/>法、破法皆名涅槃，智慧、愚痴通为般若，菩萨、外道所 <lb ed="X" n="0558b23"/><lb ed="R016" n="0242a04"/>成就法同是菩提，无明、真如无异境界，诸戒、定、慧及 <lb ed="X" n="0558b24"/><lb ed="R016" n="0242a05"/>婬、怒、痴俱是梵行，众生、国土同一法性，地狱、天宫皆 <pb ed="X" xml:id="X10.0260.0558c" n="0558c"/> <lb ed="X" n="0558c01"/><lb ed="R016" n="0242a06"/>为净土，有性、无性齐成<persName>佛</persName>道，一切烦恼毕竟解脱。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0558c02"/><lb ed="R016" n="0242a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0558c0201">初标，二句总也。列十对法，皆同真实：一、识智对。无 <lb ed="X" n="0558c03"/><lb ed="R016" n="0242a08"/>念则得其正念，是智；有念则为失念，是识也。念本 <lb ed="X" n="0558c04"/><lb ed="R016" n="0242a09"/>自空，原是无念，故皆解脱。二、成破对。众缘相会曰 <lb ed="X" n="0558c05"/><lb ed="R016" n="0242a10"/>成，缘離曰破。缘无自性，成破一如。三、愚智对。痴从 <lb ed="X" n="0558c06"/><lb ed="R016" n="0242a11"/>分别生，分别亦非有，智慧与愚痴，平等无差别。四、 <lb ed="X" n="0558c07"/><lb ed="R016" n="0242a12"/>邪正对。若在道者，无分邪正。五、真妄对。迷时真如 <lb ed="X" n="0558c08"/><lb ed="R016" n="0242a13"/>是妄想，悟则妄想是真如。六、染净对。夫戒定慧，翻 <lb ed="X" n="0558c09"/><lb ed="R016" n="0242a14"/>于三毒。三毒本空，原是梵行。七、依正对。涅槃云：我 <lb ed="X" n="0558c10"/><lb ed="R016" n="0242a15"/>以<persName>佛</persName>眼，遍观三界，有情无情，一切人法，悉皆究竟。 <lb ed="X" n="0558c11"/><lb ed="R016" n="0242a16"/>八、苦乐对。极恶业成，天宫即见地狱；极善业熟，地 <lb ed="X" n="0558c12"/><lb ed="R016" n="0242a17"/>狱即是天宫。二业之念由心，地狱天宫岂定？九、有 <lb ed="X" n="0558c13"/><lb ed="R016" n="0242a18"/>性无性对。有性者，三乘性；无性者，阐提性。非唯他 <lb ed="X" n="0558c14"/><lb ed="R016" n="0242b01"/>日迴心，现<anchor xml:id="nkr_note_add_0558c1401" n="0558c1401"/><anchor xml:id="beg0558c1401" n="0558c1401"/>已<anchor xml:id="end0558c1401"/>齐成<persName>佛</persName>道。十、缚解对。根尘同源，缚脱 <lb ed="X" n="0558c15"/><lb ed="R016" n="0242b02"/>无二。识性虚妄，犹如空花。然烦恼依识，识性既空， <lb ed="X" n="0558c16"/><lb ed="R016" n="0242b03"/>烦恼何缚？故云：一切障碍，即究竟觉。如上十对，其 <lb ed="X" n="0558c17"/><lb ed="R016" n="0242b04"/>意不殊。<persName>佛</persName>证觉心，心无取捨，故得诸法普同圆妙 <lb ed="X" n="0558c18"/><lb ed="R016" n="0242b05"/>也。</p><p xml:id="pX10p0558c1802" cb:place="inline">二、明照。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0558c19"/><lb ed="R016" n="0242b06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0558c1901">法界海慧，照了诸有，犹如虚空。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0558c20"/><lb ed="R016" n="0242b07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0558c2001">慧深如海，照了一切，诸法皆空。</p><p xml:id="pX10p0558c2013" cb:place="inline">三、结位。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0558c21"/><lb ed="R016" n="0242b08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0558c2101">此名<persName>如来</persName>随顺觉性。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0558c22"/><lb ed="R016" n="0242b09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0558c2201">结果位也。论云：菩萨地尽，满足方便，一念相应，觉 <lb ed="X" n="0558c23"/><lb ed="R016" n="0242b10"/>心初起，心无初相，以远離微细心念故，得见心性， <lb ed="X" n="0558c24"/><lb ed="R016" n="0242b11"/>心即常住，名究<anchor xml:id="nkr_note_add_0558c2401" n="0558c2401"/><anchor xml:id="beg0558c2401" n="0558c2401"/>竟<anchor xml:id="end0558c2401"/>觉。</p><p xml:id="pX10p0558c2409" cb:place="inline">初、圆修行相二：初、的示安心。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X10.0260.0559a" n="0559a"/> <lb ed="X" n="0559a01"/><lb ed="R016" n="0242b12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0559a0101">善男子！但诸菩萨及末世众生，居一切时不起妄念， <lb ed="X" n="0559a02"/><lb ed="R016" n="0242b13"/>于诸妄心亦不息灭，住妄想境不加了知，于无了知 <lb ed="X" n="0559a03"/><lb ed="R016" n="0242b14"/>不辨真实。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0559a04"/><lb ed="R016" n="0242b15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0559a0401">文有四节，每节二句。妄念攀缘，取著外法也。念则 <lb ed="X" n="0559a05"/><lb ed="R016" n="0242b16"/>违觉，故令不起。若求真捨妄，如弃影劳形；若灭妄 <lb ed="X" n="0559a06"/><lb ed="R016" n="0242b17"/>存真，似扬声止<anchor xml:id="nkr_note_orig_0559001" n="0559001"/>向。境从心现，原是自心；若加了知， <lb ed="X" n="0559a07"/><lb ed="R016" n="0242b18"/>即迷现量。能知既寂，即真实知。真实即知，谁知真 <lb ed="X" n="0559a08"/><lb ed="R016" n="0243a01"/>实？如眼不自见等。行者当知，一切时处，身心依正， <lb ed="X" n="0559a09"/><lb ed="R016" n="0243a02"/>俱是法界常空，如珠走盘，无可留影，性德妙行，无 <lb ed="X" n="0559a10"/><lb ed="R016" n="0243a03"/>越是矣。</p><p xml:id="pX10p0559a1004" cb:place="inline">二，依法决悟入。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0559a11"/><lb ed="R016" n="0243a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0559a1101">彼诸众生闻是法门，信解、受持，不生惊畏，是则名为 <lb ed="X" n="0559a12"/><lb ed="R016" n="0243a05"/>随顺觉性。善男子！汝等当知，如是众生<anchor xml:id="nkr_note_add_0559a1201" n="0559a1201"/><anchor xml:id="beg0559a1201" n="0559a1201"/>已<anchor xml:id="end0559a1201"/>曾供养百 <lb ed="X" n="0559a13"/><lb ed="R016" n="0243a06"/>千万亿恒河沙诸<persName>佛</persName>及大菩萨，殖众德本。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0559a14"/><lb ed="R016" n="0243a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0559a1401">彼当機众中，闻此大方廣圆觉了義修多罗经，领 <lb ed="X" n="0559a15"/><lb ed="R016" n="0243a08"/>受任持，坦然合道。验今开悟，顿契<persName>佛</persName>心，方达夙因 <lb ed="X" n="0559a16"/><lb ed="R016" n="0243a09"/>曩承熏习而来也。</p><p xml:id="pX10p0559a1608" cb:place="inline">三印成<persName>佛</persName>智。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0559a17"/><lb ed="R016" n="0243a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0559a1701"><persName>佛</persName>说是人名为成就一切种智。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0559a18"/><lb ed="R016" n="0243a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0559a1801">一切种智由斯而得，因果相摄决无疑<anchor xml:id="nkr_note_add_0559a1801" n="0559a1801"/><anchor xml:id="beg0559a1801" n="0559a1801"/>已<anchor xml:id="end0559a1801"/>，是以如 <lb ed="X" n="0559a19"/><lb ed="R016" n="0243a12"/>来印言成就一大事故。</p><p xml:id="pX10p0559a1910" cb:place="inline">二、偈颂二：初、标擧。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0559a20"/><lb ed="R016" n="0243a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0559a2001">尔时，<persName>世尊</persName>欲褈宣此義，而说偈言：</p></cb:div> <lb ed="X" n="0559a21"/><lb ed="R016" n="0243a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0559a2101">二、正颂三：初、颂理同故即。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0559a22"/><lb ed="R016" n="0243a15"/><cb:div type="orig"><lg type="regular" xml:id="lgX10p0559a2201"><l>淸净慧当知，</l><l>圆满菩提性，</l><l>无取亦无证，</l> <lb ed="X" n="0559a23"/><lb ed="R016" n="0243a16"/><l>无菩萨众生。</l></lg></cb:div> <lb ed="X" n="0559a24"/><lb ed="R016" n="0243a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0559a2401">二、颂事异故六。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X10.0260.0559b" n="0559b"/> <lb ed="X" n="0559b01"/><lb ed="R016" n="0243a18"/><cb:div type="orig"><lg type="regular" xml:id="lgX10p0559b0101"><l>觉与未觉时，</l><l>渐次有差别。</l><l>众生为解碍，</l> <lb ed="X" n="0559b02"/><lb ed="R016" n="0243b01"/><l>菩萨未離觉，</l><l>八地永寂灭，</l><l>不住一切相，</l> <lb ed="X" n="0559b03"/><lb ed="R016" n="0243b02"/><l>大觉悉圆满，</l><l>名为遍随顺。</l></lg></cb:div> <lb ed="X" n="0559b04"/><lb ed="R016" n="0243b03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0559b0401">初颂二句总标，次一句观行，次一句相似，二句分 <lb ed="X" n="0559b05"/><lb ed="R016" n="0243b04"/>证，二句究竟缺理，即名字亦可以觉而未觉兼之 <lb ed="X" n="0559b06"/><lb ed="R016" n="0243b05"/>也。</p><p xml:id="pX10p0559b0602" cb:place="inline">三颂入位法门</p></cb:div> <lb ed="X" n="0559b07"/><lb ed="R016" n="0243b06"/><cb:div type="orig"><lg type="regular" xml:id="lgX10p0559b0701"><l>末世诸众生，</l><l>心不生虚妄，</l><l><persName>佛</persName>说如是人，</l> <lb ed="X" n="0559b08"/><lb ed="R016" n="0243b07"/><l>现世即菩萨，</l><l>供养恒沙<persName>佛</persName>，</l><l>功德<anchor xml:id="nkr_note_add_0559b0801" n="0559b0801"/><anchor xml:id="beg0559b0801" n="0559b0801"/>已<anchor xml:id="end0559b0801"/>圆满。</l> <lb ed="X" n="0559b09"/><lb ed="R016" n="0243b08"/><l>虽有多方便，</l><l>皆名随顺智。</l></lg></cb:div> <lb ed="X" n="0559b10"/><lb ed="R016" n="0243b09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0559b1001">後二句总颂位行，虽然各别，皆随顺也。</p><p xml:id="pX10p0559b1016" cb:place="inline">以上圆 <lb ed="X" n="0559b11"/><lb ed="R016" n="0243b10"/>顿渐次<anchor xml:id="nkr_note_add_0559b1101" n="0559b1101"/><anchor xml:id="beg0559b1101" n="0559b1101"/>已<anchor xml:id="end0559b1101"/>周，向下显示不定行证。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0559b12"/><lb ed="R016" n="0243b11"/> <lb ed="X" n="0559b13"/><lb ed="R016" n="0243b12"/><cb:juan fun="close" n="1"><cb:jhead>大方廣圆觉修多罗了義经要解上</cb:jhead></cb:juan> </cb:div></body> <back> <cb:div type="apparatus"> <head>挍注</head> <p> <app from="#beg0543b2301" to="#end0543b2301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">忏<note type="cf1">T01n0085_p0906a25</note></lem><rdg wit="#wit.orig">谶</rdg></app> <app from="#beg0543b2401" to="#end0543b2401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0544b0401" to="#end0544b0401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0545a0401" to="#end0545a0401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0545a1801" to="#end0545a1801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0545b2001" to="#end0545b2001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0545c0901" to="#end0545c0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0546c0801" to="#end0546c0801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0547b0301" to="#end0547b0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0547c1101" to="#end0547c1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0548c0801" to="#end0548c0801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0549a1201" to="#end0549a1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0549a2301" to="#end0549a2301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0549b1701" to="#end0549b1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0550c2001" to="#end0550c2001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0551b1501" to="#end0551b1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0551c1101" to="#end0551c1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0552c0201" to="#end0552c0201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0552c0801" to="#end0552c0801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0553a0301" to="#end0553a0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0553a0302" to="#end0553a0302"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0553b0501" to="#end0553b0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0553b2001" to="#end0553b2001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0553c0401" to="#end0553c0401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0553c0901" to="#end0553c0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0554a1401" to="#end0554a1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0554c1101" to="#end0554c1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">灸<note type="cf1">T46n1936_p0835c06</note><note type="cf2">T46n1938_p0934a24</note></lem><rdg wit="#wit.orig">炙</rdg></app> <app from="#beg0554c2401" to="#end0554c2401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0556b0901" to="#end0556b0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0556b1001" to="#end0556b1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0556b1201" to="#end0556b1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0557b0801" to="#end0557b0801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0558a0601" to="#end0558a0601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0558b0501" to="#end0558b0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0558b0701" to="#end0558b0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0558b1701" to="#end0558b1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0558c1401" to="#end0558c1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0558c2401" to="#end0558c2401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">竟<note type="cf1">T39n1795_p0555c24</note></lem><rdg wit="#wit.orig">意</rdg></app> <app from="#beg0559a1201" to="#end0559a1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0559a1801" to="#end0559a1801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0559b0801" to="#end0559b0801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0559b1101" to="#end0559b1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> </p> </cb:div> <cb:div type="cbeta-notes"> <head>CBETA 挍注</head> <p> </p> </cb:div> <cb:div type="xuzang-notes"> <head>卍续藏 挍注</head> <p> <note n="0544001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0544001">孰疑熟</note> <note n="0547001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0547001"><persName>佛</persName>经作道</note> <note n="0548001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0548001">纲疑网</note> <note n="0548002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0548002">长经作常</note> <note n="0550001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0550001">坚疑竖</note> <note n="0551001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0551001">切疑初</note> <note n="0555001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0555001">具上疑脱人字</note> <note n="0555002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0555002">受疑爱</note> <note n="0555003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0555003">众下当有生</note> <note n="0558001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0558001">见下疑脱月字</note> <note n="0559001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0559001">向疑响</note> </p> </cb:div> <cb:div type="add-notes"> <head>新增挍注</head> <p> <note n="0543b2301" resp="#resp2" type="add" cb:note_key="X10.0543b23.02" target="#nkr_note_add_0543b2301">忏【CB】，谶【卍续】</note> <note n="0543b2401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0543b2401">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0544b0401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0544b0401">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0545a0401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0545a0401">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0545a1801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0545a1801">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0545b2001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0545b2001">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0545c0901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0545c0901">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0546c0801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0546c0801">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0547b0301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0547b0301">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0547c1101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0547c1101">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0548c0801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0548c0801">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0549a1201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0549a1201">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0549a2301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0549a2301">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0549b1701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0549b1701">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0550c2001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0550c2001">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0551b1501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0551b1501">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0551c1101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0551c1101">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0552c0201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0552c0201">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0552c0801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0552c0801">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0553a0301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0553a0301">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0553a0302" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0553a0302">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0553b0501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0553b0501">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0553b2001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0553b2001">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0553c0401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0553c0401">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0553c0901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0553c0901">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0554a1401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0554a1401">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0554c1101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0554c1101">灸【CB】，炙【卍续】</note> <note n="0554c2401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0554c2401">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0556b0901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0556b0901">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0556b1001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0556b1001">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0556b1201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0556b1201">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0557b0801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0557b0801">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0558a0601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0558a0601">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0558b0501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0558b0501">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0558b0701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0558b0701">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0558b1701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0558b1701">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0558c1401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0558c1401">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0558c2401" resp="#resp2" type="add" cb:note_key="X10.0558c24.07" target="#nkr_note_add_0558c2401">竟【CB】，意【卍续】</note> <note n="0559a1201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0559a1201">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0559a1801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0559a1801">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0559b0801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0559b0801">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0559b1101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0559b1101">已【CB】，巳【卍续】</note> </p> </cb:div> </back></text></TEI>